{"id":1883,"date":"2024-06-07T12:48:23","date_gmt":"2024-06-07T09:48:23","guid":{"rendered":"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/?p=1883"},"modified":"2024-06-08T09:51:59","modified_gmt":"2024-06-08T06:51:59","slug":"polacy-prawobrzeznej-ukrainy-czesc-1-historia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/polacy-prawobrzeznej-ukrainy-czesc-1-historia","title":{"rendered":"Polacy Prawobrze\u017cnej Ukrainy. Cz\u0119\u015b\u0107 1. Historia"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"465\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u0430-1024x465.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-985\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u0430-1024x465.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u0430-300x136.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u0430-768x349.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u0430-1536x698.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u0430-2048x930.jpg 2048w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u0430-594x270.jpg 594w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\" style=\"font-size:14px\">12.12.2020<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">DEFINIOWANIE POJ\u0118\u0106<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><strong>Prawobrze\u017cna Ukraina<\/strong> \u2013 tak w Imperium Rosyjskim nazywano terytorium trzech guberni Kijowskiej, Podolskiej i Wo\u0142y\u0144skiej, kt\u00f3re wesz\u0142y w jej sk\u0142ad w wyniku drugiego i trzeciego rozbior\u00f3w Polski w latach 1793 \u2013 1796. Inne nazwy: kraj Po\u0142udniowo-Zachodni, &#8220;gubernii Polskie&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><strong>Polacy prawobrze\u017cnej Ukrainy <\/strong>\u2013 to g\u0142\u00f3wnie potomkowie bezrolnej szlachty, kt\u00f3rzy kolonizowali region w XVII \u2013 XVIII wieku. W mniejszym stopniu s\u0105 to potomkowie miejscowego polonizowanego w XVIII wieku nobilitetu. W XX wieku oni (wraz z Polakami z p\u00f3\u0142nocnego zachodu) utworzyli podstaw\u0119 polskiej mniejszo\u015bci narodowej w ZSRR.<\/p>\n\n\n\n<p>Cechami tej kategorii ludno\u015bci by\u0142y:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>oderwanie si\u0119 od polskiego \u015brodowiska kulturowo-j\u0119zykowego;<\/li>\n\n\n\n<li>utrata j\u0119zyka polskiego;<\/li>\n\n\n\n<li>zachowanie wiary katolickiej;<\/li>\n\n\n\n<li>zachowanie to\u017csamo\u015bci;<\/li>\n\n\n\n<li>odosobnienie;<\/li>\n\n\n\n<li>w\u0142asna \u015bcie\u017cka historyczna.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">HISTORIA POLAK\u00d3W PO\u0141UDNIOWEGO ZACHODU<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Pochodzenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jedn\u0105 z cech Polak\u00f3w prawobrze\u017cnej Ukrainy jest fakt, \u017ce pochodz\u0105 oni w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci (ponad 90%) od polskiej szlachty. Tym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od Polak\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej Polski, kt\u00f3rzy wywodz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie (w ponad 60%) od polskich ch\u0142op\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego je\u015bli m\u00f3wimy o Polakach prawobrze\u017cnej Ukrainy XIX wieku, to m\u00f3wimy w\u0142a\u015bnie o polskiej szlachcie. Szlachta r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142a jednorodna i dzieli\u0142a si\u0119 na nast\u0119puj\u0105ce du\u017ce kategorie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wielcy w\u0142a\u015bciciele ziemscy<\/li>\n\n\n\n<li>Szlachta \u015brednia<\/li>\n\n\n\n<li>Szlachta okoliczna i cz\u0119\u015bciowa<\/li>\n\n\n\n<li>Szlachta chynszowa<\/li>\n\n\n\n<li>Szlachta bezrolna<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Wielcy w\u0142a\u015bciciele ziemscy<\/strong> s\u0105 w\u0142a\u015bcicielami du\u017cych latyfundi\u00f3w ziemskich na prawobrze\u017cnej Ukrainie; w procentach sk\u0142adali mniej ni\u017c 1% Polak\u00f3w i nie b\u0119d\u0105 brani pod uwag\u0119 w tym artykule. Jest na ten temat wystarczaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 opublikowanych materia\u0142\u00f3w. Po 1917 roku opu\u015bcili Ukrain\u0119 i osiedlili si\u0119 w Polsce, kt\u00f3ra odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>\u015a<\/strong>rednia szlachta <\/strong>\u2013 to w\u0142a\u015bciciele lub dzier\u017cawcy jednej lub kilku miejscowo\u015bci; w stosunku procentowym to oko\u0142o 5% Polak\u00f3w. W zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci, podobnie jak wielcy polscy w\u0142a\u015bciciele ziemscy, po 1917 roku opu\u015bcili Ukrain\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><strong>Okoliczna szlachta<\/strong> \u2013 potomkowie staro\u017cytnych bojar\u00f3w ruskich, mieszkaj\u0105cy na terytorium p\u00f3\u0142nocy prowincji Kijowskiej i Wo\u0142y\u0144skiej, a tak\u017ce na Podolu; w\u0142a\u015bciciele cz\u0119\u015bci wiosek. Z zasady mieli jedno nazwisko, poniewa\u017c pochodzili od jednego odleg\u0142ego przodka. Cz\u0119\u015bciowo w XVIII wieku zosta\u0142y polonizowane, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 zachowa\u0142a pami\u0119\u0107 o swoim ukrai\u0144skim pochodzeniu. W tym artykule nie zostan\u0105 om\u00f3wione, poniewa\u017c nie nale\u017cali do polskiej grupy etnicznej. P\u00f3\u017aniej wzi\u0119li udzia\u0142 w tworzeniu narodu ukrai\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><strong>Cz\u0119\u015bciowa szlachta <\/strong>\u2013 w\u0142a\u015bciciele nie ca\u0142ych osad, ale ich cz\u0119\u015bci. Powsta\u0142y w wyniku podzia\u0142u posiad\u0142o\u015bci rodzinnych w wielodzietnych rodzinach szlacheckich. Od okolicznej szlachty prawobrze\u017cnej Ukrainy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 tym, \u017ce nie s\u0105 rdzennymi mieszka\u0144cami tutejszego regionu, pochodz\u0105 od polskich szlachcic\u00f3w-kolonist\u00f3w XVII \u2013 XVIII wieku; nale\u017celi w zasadzie do polskiego etnosu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><strong>Bezrolna szlachta<\/strong> \u2013 w XIX wieku to z zasady s\u0142udzy przy dworach du\u017cych i \u015brednich w\u0142a\u015bcicieli ziemi, przedstawiciele szlacheckiej inteligencji, a tak\u017ce szlachta miejska. \u017bycie pierwszej i drugiej podgrupy by\u0142o \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z \u017cyciem pomieszczyk\u00f3w, a szlachta miejska w XIX wieku zosta\u0142a zrusyfikowana i wesz\u0142a w sk\u0142ad tzw. ukrai\u0144skiej rosyjskoj\u0119zycznej kultury miejskiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107, ponad 90%, szlachty prawobrze\u017cnej Ukrainy stanowili <strong>czynszewicy<\/strong>. To oni uznamy za zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedstawicieli polskiego etnosu na terytorium regionu.<\/p>\n\n\n\n<p>Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce pewna cz\u0119\u015b\u0107 szlachty czynszowej, wed\u0142ug niekt\u00f3rych historyk\u00f3w, mo\u017ce mie\u0107 autochtoniczne ukrai\u0144skie pochodzenie. Do\u015b\u0107 wcze\u015bnie zostali zasymilowani (zrutenizowani), a p\u00f3\u017aniej weszli w sk\u0142ad narodu ukrai\u0144skiego; nie zostan\u0105 oni uwzgl\u0119dnione w tym artykule.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"504\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/3844-1024x504.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-198\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/3844-1024x504.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/3844-300x148.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/3844-768x378.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/3844-548x270.jpg 548w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/3844.jpg 1050w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">R\u00f3\u017cne przedstawiciele Polskiej szlachty<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><strong>Kim s\u0105 czynszewicy?<\/strong> Prawo czynszowe w XIII \u2013 XIV wieku przysz\u0142o do Polski z Niemiec, a jego istota le\u017cy w prawie dzier\u017cawy \u2013 procedurze, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 dzier\u017cawca ziemi (czy\u0144szewca) mia\u0142 prawo do jej u\u017cytkowania i dziedziczenia, a nast\u0119pnie, a w\u0142a\u015bciciel ziemi dostawa\u0142 okre\u015blon\u0105 regularn\u0105 op\u0142at\u0119 (czynsz). Czynszewik m\u00f3g\u0142 sprzeda\u0107 wynaj\u0119t\u0105 nieruchomo\u015b\u0107, ale w tym przypadku kupuj\u0105cy musia\u0142 r\u00f3wnie\u017c zap\u0142aci\u0107 w\u0142a\u015bcicielowi ziemi czynsz. W\u0142a\u015bciciel dzia\u0142ki m\u00f3g\u0142 ukara\u0107 najemc\u0119 za jak\u0105\u015b win\u0119, ale nie m\u00f3g\u0142 odebra\u0107 ziemi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Czynszewicy byli wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 szlachty jeszcze w czasach istnienia Rzeczypospolitej. Biedni szlachcice aby wy\u017cywi\u0107 du\u017ce rodziny, podobnie jak ch\u0142opi, musieli osobi\u015bcie zaj\u0105\u0107 si\u0119 obr\u00f3bk\u0105 ziemi. W tym celu zawierali ustne umowy o dzier\u017cawie ziemi z przedstawicielami kr\u00f3la, lub z wielscymi w\u0142a\u015bcicielami ziemi i osiedlali si\u0119 na prawach czynszewc\u00f3w w nowym miejscu, na terytorium ich posiad\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W ten spos\u00f3b dosz\u0142o do <strong>kolonizacji prawobrze\u017cnej Ukrainy przez bezrolnych szlachcic\u00f3w<\/strong>, pochodz\u0105cych z etnicznej Polski (g\u0142\u00f3wnie g\u0119sto zaludnionego Mazowsza), Litwy i innych region\u00f3w. Szczyt tego procesu przypada na okres od ko\u0144ca XVII do po\u0142owy XVIII wieku.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"603\" height=\"300\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/magnatz.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-199\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/magnatz.jpg 603w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/magnatz-300x149.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/magnatz-543x270.jpg 543w\" sizes=\"auto, (max-width: 603px) 100vw, 603px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Rodzaje szlachty, wielcy w\u0142a\u015bciciele ziemscy<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><strong>Jak szlachcice stali si\u0119 czynszewikami?<\/strong> Oczywi\u015bcie proces ten zwi\u0105zany jest z du\u017c\u0105 liczb\u0105 rodzin szlacheckich i niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 wolnej ziemi w Rzeczypospolitej, poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142a skoncentrowana w r\u0119kach magnat\u00f3w. M\u0142odsi synowie z zasady nie otrzymywali niczego z posiad\u0142o\u015bci ojca i przechodzili do kategorii bezrolnej szlachty. Niekt\u00f3rzy byli wysy\u0142ani do s\u0142u\u017cby w wojsku lub na dwory wielcych w\u0142a\u015bcicieli ziemskich, a niekt\u00f3rzy stawali si\u0119 czynszewikami. Proces podzia\u0142u ma\u0142ych szlacheckich posiad\u0142o\u015bci i tworzenia kategorii bezrolnej szlachty rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jeszcze w XVI wieku i osi\u0105gn\u0105\u0142 sw\u00f3j szczyt w po\u0142owie XVII wieku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 bezrolnej szlachty przenios\u0142a si\u0119 na rozleg\u0142e Wschodnie tereny Rzeczypospolitej (dzisiejsza Bia\u0142oru\u015b I Ukraina).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Wielcy w\u0142a\u015bciciele ziemscy byli zainteresowani osiedlaniem czynszewik\u00f3w w swoich posiad\u0142o\u015bciach i przyznawali im wszelkiego rodzaju przywileje. Po pierwsze, dawa\u0142o to mo\u017cliwo\u015b\u0107 zasiedlenia ogromnych terytori\u00f3w lojalnymi i mentalnie bliskimi rodakami, co by\u0142o szczeg\u00f3lnie istotne w czasie konflikt\u00f3w z s\u0105siadami i bunt\u00f3w ch\u0142opskich, kt\u00f3rzy z niech\u0119ci\u0105 odnosili si\u0119 do polskich pan\u00f3w. Po drugie, oddawa\u0142o to do dyspozycji w\u0142a\u015bciciela ziemskiego setki &#8220;kieszonkowych&#8221; g\u0142os\u00f3w w sejmiku lokalnym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po czteroletnim sejmie w latach 1788 \u2013 1792 z \u017cycia politycznego Rzeczypospolitej pr\u00f3bowano wykluczy\u0107 biednych czynszewik\u00f3w, pozbawiaj\u0105c ich prawa g\u0142osu na zgromadzeniach szlacheckich. W przysz\u0142o\u015bci taka decyzja okaza\u0142a si\u0119 bardzo z\u0142a: wi\u0119kszo\u015b\u0107 czynszewik\u00f3w popar\u0142a &#8220;zdradzieckie&#8221; konfederacje, a nawet inwazj\u0119 obcych wojsk na Polsk\u0119. Rosja, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w podziale Rzeczypospolitej w latach 1793 \u2013 1795, znios\u0142a wszystkie przyj\u0119te wcze\u015bniej Polskie konstytucje i odnowi\u0142a szlacht\u0119 ma\u0142oziemsk\u0105 czynszow\u0105 w jej prawach. Ale r\u00f3wnolegle szlachta musia\u0142a przedstawi\u0107 dowody swojego szlacheckiego pochodzenia.<\/p>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Koz\u0142owskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Chor\u0105\u017cy wojsk koronnych Andrzej Koz\u0142owski, herbu Koz\u0142owski, i jego m\u0142odszy brat Jan byli jednymi z pierwszych osadnik\u00f3w wsi Guta Borysowska wojew\u00f3dztwa Wo\u0142y\u0144skiego, kt\u00f3ra nale\u017ca\u0142a do ksi\u0119cia Jab\u0142onowskiego. Przenie\u015bli si\u0119 tutaj, jako czynszewicy, wkr\u00f3tce po Rze\u017ai huma\u0144skiej w 1768 roku. Na Uma\u0144szczy\u017anie mieszka\u0142 ich ojciec Stanis\u0142aw Koz\u0142owski, possesor. Uzbrojone dru\u017cyny gajdamak\u00f3w spali\u0142y jego dom, a on sam zosta\u0142 zabity. Stanis\u0142aw by\u0142 synem rotmistrza wojsk koronnych, cz\u0119\u015bciowego w\u0142a\u015bciciela wsi Fus\u00f3w, W\u0142adys\u0142awa Koz\u0142owskiego, herbu Koz\u0142owski, kt\u00f3ry pochodzi\u0142 z Litwy<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span>[\u0426\u0414\u0406\u0410\u041a, \u0424.481, \u041e\u043f.1, \u0421\u043f\u0440.243]<\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: left;\">\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Inkorporacja szlachty, 1795 \u2013<\/strong> <strong>1863<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po wej\u015bciu wschodnich teren\u00f3w Rzeczypospolitej do pa\u0144stwa Rosyjskiego (1793 \u2013 1795 lata), zgodnie z dekretem cesarzowej Katarzyny II, wszyscy mieszkaj\u0105cy na nowo przy\u0142\u0105czonych ziemiach zachowali swoje prawa i przywileje. A mianowicie, licznej miejscowej szlachcie czynszowej obiecano zachowanie ich praw i, w przysz\u0142o\u015bci, zaliczenie do grona rosyjskich dworian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W celu okre\u015blenia liczby szlachty w 1795 roku przeprowadzono rewizj\u0119 (wed\u0142ug og\u00f3lnoimperyjskiego rachunku pi\u0105ta, a dla badanego regionu pierwsza). Sporz\u0105dzono tak zwane wiedomo\u015bci szlacheckie; wszyscy, kt\u00f3rzy zostali do nich wpisani, byli tymczasowo uznawani za rosyjskie dworianstwo (nie p\u0142acili podatk\u00f3w, mieli swobod\u0119 przemieszczania si\u0119 itp.), ale zostali zobowi\u0105zani do z\u0142o\u017cenia dokument\u00f3w potwierdzaj\u0105cych ich pochodzenie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Kto nie zosta\u0142 wpisany do wiedomosci szlacheckich, zaliczeni byli do kategorii ch\u0142op\u00f3w. Cz\u0119sto szlachcice przez pomy\u0142k\u0119 zapisywali si\u0119 w rewizyjne skazki ch\u0142op\u00f3w, nie zwracaj\u0105c na to uwagi. Mieli jednak prawo p\u00f3\u017aniej to odwo\u0142a\u0107, sk\u0142adaj\u0105c dowody o swoim szlacheckim pochodzeniu i&#8221; wykre\u015blaj\u0105c &#8221; si\u0119 z rewizji ch\u0142opskich.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"537\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/NIAB_LA_319_1_1174_205-\u043a\u043e\u043f\u0438\u044f-1024x537.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-200\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/NIAB_LA_319_1_1174_205-\u043a\u043e\u043f\u0438\u044f-1024x537.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/NIAB_LA_319_1_1174_205-\u043a\u043e\u043f\u0438\u044f-300x157.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/NIAB_LA_319_1_1174_205-\u043a\u043e\u043f\u0438\u044f-768x403.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/NIAB_LA_319_1_1174_205-\u043a\u043e\u043f\u0438\u044f-1536x805.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/NIAB_LA_319_1_1174_205-\u043a\u043e\u043f\u0438\u044f-2048x1074.jpg 2048w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/NIAB_LA_319_1_1174_205-\u043a\u043e\u043f\u0438\u044f-515x270.jpg 515w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Dokument o pochodzeniu szlacheckim rodziny Krasowskich, 1802 r.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Proces inkorporacji polskiej szlachty do rosyjskiego spo\u0142ecze\u0144stwa trwa\u0142 kilka dekad. W rezultacie szlachcice zostali podzieleni na kilka kategorii (stopni): pierwsza (polscy w\u0142a\u015bciciele ziemscy), druga (ci, kt\u00f3rzy dostarczyli dokumenty o swoim pochodzeniu) i trzecia (ci, kt\u00f3rzy nie dostarczyli dokument\u00f3w, ale nadal korzystali z przywilej\u00f3w rosyjskiej szlachty). Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dwie ostatnie kategorie szlachty nie posiada\u0142y nieruchomo\u015bci gruntowych i poddanych, co by\u0142o charakterystyczne dla dworian Rosyjskich. Wr\u0119cz przeciwnie, w \u017cyciu gospodarczym i \u017cyciu codziennym szlachta niewiele r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po wej\u015bciu prawobrze\u017cnej Ukrainy do Rosji i do samego 1830 roku \u017cycie ma\u0142oziemnej polskiej szlachty niewiele r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od \u017cycia w czasach istnienia Rzeczypospolitej. Wielu nie odczuwa\u0142o \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy: nadal mieszkali na ziemiach swojego suzerena, p\u0142ac\u0105c mu czynsz, i uczestniczyli w lokalnych sejmikach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W 1830 roku dosz\u0142o do polskiego listopadowego powstania, kt\u00f3re da\u0142o impuls do fali deklasacji polskich czynszewik\u00f3w: praktycznie ca\u0142a szlachta <strong>trzeciego stopnia<\/strong> w latach trzydziestych XIX wieku zosta\u0142a wy\u0142\u0105czona z dworian i przeniesiona do klasy podatkowej jednodworc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Na prawobrze\u017cnej Ukrainie w tym okresie proces deklasacji najbardziej dotkn\u0105\u0142 gubernii Kijowskiej: wi\u0119kszo\u015b\u0107 miejscowych szlachcic\u00f3w zosta\u0142a przeniesiona do jednodworc\u00f3w. Mniej proces dotkn\u0105\u0142 Wo\u0142y\u0144skiej gubernii, a Podolskiej praktycznie nie dotkn\u0105\u0142: prawie ca\u0142a miejscowa szlachta w trybie przyspieszonym zosta\u0142a zaliczona do dworian drugiego stopnia na podstawie absurdalnych drugorz\u0119dnych dowod\u00f3w dokumentalnych. Poniewa\u017c takie decyzje podejmowa\u0142y lokalne zgromadzenia szlacheckie, okazuje si\u0119, \u017ce na Podolu by\u0142 najwi\u0119kszy przyp\u0142yw polskiej solidarno\u015bci szlacheckiej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W 1840 roku w mie\u015bcie Kij\u00f3w zosta\u0142a za\u0142o\u017cona <strong>Centralna Komisja Rewizyjna<\/strong> (CRK), kt\u00f3rej celem by\u0142o sprawdzenie dokument\u00f3w o pochodzeniu szlachty prawobrze\u017cnej. Poniewa\u017c na po\u0142udniowym zachodzie i p\u00f3\u0142nocnym zachodzie Imperium Rosyjskiego w por\u00f3wnaniu z innymi prowincjami by\u0142o nienaturalnie wielu dworian (\u015brednio 7%, podczas gdy w ca\u0142ym Imperium liczba ta wynosi\u0142a 1%), kazano by\u0142o skorygowa\u0107 t\u0119 rozbie\u017cno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Wszyscy miejscowi szlachcice, niezale\u017cnie od ich stanu finansowego, musieli przej\u015b\u0107 kontrol\u0119 CRK, w tym w\u0142a\u015bciciele ziemscy (dworianie pierwszego stopnia). W wyniku dzia\u0142alno\u015bci CRK ponad 90% szlachty (praktycznie ca\u0142y <strong>drugi stopie\u0144<\/strong>) w latach 1840 \u2013 1844 zosta\u0142o deklasowano i przeniesiono do klasy jednodworc\u00f3w, czyli obywateli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po zaprzestaniu dzia\u0142alno\u015bci CRK w 1845 r. zdeklasowani szlachcice drugiego stopnia otrzymali prawo odwo\u0142ania si\u0119 od decyzji Komisji, przekazuj\u0105c dodatkowe dowody na ich pochodzenie do gubernialnych Zgromadze\u0144 pos\u0142\u00f3w dworia\u0144skich (ZPD) (z zasady przyjmowano dokumenty, \u017ce ich przodkowie posiadali dawno temu maj\u0105tki). Wiele rod\u00f3w nadal zbiera\u0142o dokumenty i w latach 1845 \u2013 1863 przekaza\u0142o je do ZPD, po czym tymczasowo zosta\u0142y odnowione w dworia\u0144skiej godno\u015bci. Jednak ostateczna decyzja, kt\u00f3r\u0105 wyda\u0142a Heroldia w Sankt Petersburgu, nie zosta\u0142a podj\u0119ta. Proces by\u0142 w stanie &#8220;zawieszenia&#8221; do stycznia 1863 roku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po rozpocz\u0119ciu polskiego powstania styczniowego w 1863 roku (po tym jak cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142ej szlachty wzi\u0119\u0142a w nim udzia\u0142) wydano dekret o zaprzestaniu prowadzenia spraw w sprawie &#8220;polskiej szlachty&#8221;, praktycznie wszystkie wcze\u015bniej z\u0142o\u017cone dowody dokumentalne zosta\u0142y odrzucone. Polacy z prawego brzegu Ukrainy, wcze\u015bniej zaliczani do dworian drugiego stopnia, kt\u00f3rzy w swoim czasie otrzymali nadziej\u0119 na prawne zaliczenie do rosyjskiego nobilitetu, zostali ostatecznie przeniesieni do warstw podatkowych: mieszczan i ch\u0142op\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Status dworian zachowali g\u0142\u00f3wnie tylko przedstawiciele pierwszej kategorii, czyli polscy w\u0142a\u015bciciele ziemscy (mniej ni\u017c 6% og\u00f3\u0142u szlachty), i wy\u0142\u0105cznie ci, kt\u00f3rzy nie brali udzia\u0142u w powstaniu styczniowym<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"511\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04303-1024x511.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-356\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04303-1024x511.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04303-300x150.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04303-768x383.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04303-1536x766.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04303-2048x1022.jpg 2048w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04303-541x270.jpg 541w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Herby Szlachty Polskiej ze spraw o pochodzeniu szlacheckim<\/figcaption><\/figure>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Koz\u0142owskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Po w\u0142\u0105czeniu wsi Guta Borysowska do Imperium Rosyjskiego w 1795 roku przeprowadzono tu rewizj\u0119. Miejscowo\u015b\u0107 zamieszkiwa\u0142a cz\u0119\u015bciowo polska szlachta p\u0142ac\u0105ca corocznie czynsz w\u0142a\u015bcicielowi, ksi\u0119ciu Jab\u0142onowskiemu, a cz\u0119\u015bciowo ch\u0142opi, poddani ksi\u0119cia. Na obu grupach przeprowadzono oddzielne rewizje. Obecnie materia\u0142y rewizji s\u0105 przechowywane w \u017bytomirskim Archiwum Obwodowym, w funduszu Izby Skarbowej (ch\u0142opi) i Kijowskim Archiwum Obwodowym, w podobnym funduszu (szlachta). Koz\u0142owscy zostali zapisani jako szlachta [\u0414\u0410\u041a\u041e, \u0424.280, \u041e\u043f.203, \u0421\u043f\u0440.1\u0430]. Wkr\u00f3tce zebrali i dostarczyli do Wo\u0142y\u0144skiego Zgromadzenia pos\u0142\u00f3w dworia\u0144skich dokumenty o swoim szlacheckim pochodzeniu, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142y wyci\u0105gi z ksi\u0105g grodzkich, \u017ce do ich przodk\u00f3w nale\u017ca\u0142y wsi z poddanymi, umowy kupna-sprzeda\u017cy i inne dokumenty. Na podstawie tych dowod\u00f3w (pomimo tego, \u017ce byli oni czynszewikami) zostali uznani za dworian rosyjskich i wpisani 12.07.1820 do Pierwszej cz\u0119\u015bci Ksi\u0119gi rodowej gubernii Wo\u0142y\u0144skiej [\u0414\u0410\u0416\u041e, \u0424.146, \u041e\u043f.1, \u0421\u043f\u0440.433].<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">W listopadzie 1844 roku Koz\u0142owscy przeszli kontrol\u0119 CRK: dowody dokumentalne dostarczone wcze\u015bniej, okaza\u0142y si\u0119 niewystarczaj\u0105ce, a oni, jako dworianie drugiego stopnia, zostali wykluczeni z Ksi\u0119gi rodowej i przeniesieni do podatkowej klasy jednodworc\u00f3w [\u0426\u0414\u0406\u0410\u041a, \u0424.481, \u041e\u043f.1, \u0421\u043f\u0440.243]. Wed\u0142ug rewizji z 1854 i 1858 roku zostali zapisani jako jednodworcy Krzywi\u0144skiego Towarzystwa jednodworc\u00f3w; mieszkali w wiosce Guta Borysowska [\u0414\u0410\u0416\u041e, \u0424.118, \u041e\u043f.14, \u0421\u043f\u0440.238].<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Dokumenty dotycz\u0105ce szlacheckiego pochodzenia Koz\u0142owskich s\u0105 przechowywane w archiwum \u017bytomierskim, w funduszu Wo\u0142y\u0144skiego zgromadzenia dworia\u0144skiego; dokumenty dotycz\u0105ce deklasacji rodu Koz\u0142owskich przechowywane s\u0105 w Kijowskim Archiwum Historycznym, w funduszu CRK; rewizyjne spisy jednodworc\u00f3w Wo\u0142y\u0144skiej gubernii przechowywane s\u0105 w Archiwum \u017bytomirskim, w funduszu Izby Skarbowej.<\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/span><\/p>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Powstania Polskie 1830 i 1863<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Polacy byli najbardziej \u017cywio\u0142owym narodem ze wszystkich zamieszkuj\u0105cych ogromne Imperium Rosyjskie. Sprawili wiele k\u0142opot\u00f3w swoim dumnym charakterem i niezale\u017cnym zachowaniem, a w wieku, w kt\u00f3rym byli cz\u0119\u015bci\u0105 metropolii, Polacy dwukrotnie w odst\u0119pie 30 lat wzniecali powstanie przeciwko rz\u0105dz\u0105cemu re\u017cimowi. Katastrofa w obu przypadkach ko\u0144czy\u0142a si\u0119 dla nich pora\u017ck\u0105 w prawach; dotyczy to tak\u017ce Polak\u00f3w z Po\u0142udniowego Zachodu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W pierwszym przypadku, jak wspomniano powy\u017cej, wi\u0119kszo\u015b\u0107 dworian III stopnia zosta\u0142a przeniesiona do klasy jednodworc\u00f3w. W drugim powstanie wzmocni\u0142o polityk\u0119 rusyfikacji Polski i polskiej to\u017csamo\u015bci, maj\u0105c\u0105 na celu ca\u0142kowit\u0105 likwidacj\u0119 jej autonomii kulturowej, integracj\u0119 dawnych terytori\u00f3w Rzeczypospolitej z Imperium Rosyjskim, wyparcie j\u0119zyka polskiego i polskiej kultury narodowej, przede wszystkim w sferze administracyjnej i edukacyjnej.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"617\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/351037_original.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-227\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/351037_original.jpg 800w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/351037_original-300x231.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/351037_original-768x592.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/351037_original-350x270.jpg 350w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Powsta\u0144cy styczniowi, 1863. Obraz A. Grotgera&nbsp;<\/figcaption><\/figure>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Koz\u0142owskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Wed\u0142ug ustnych przekaz\u00f3w poszczeg\u00f3lni przedstawiciele rodziny Koz\u0142owskich i pokrewnej im rodziny Krasowskich, w\u015br\u00f3d innych Polak\u00f3w zamieszkuj\u0105cych wiosk\u0119 Guta Borysowska, wzi\u0119li udzia\u0142 w styczniowym polskim powstaniu narodowo-wyzwole\u0144czym, do czego ich zach\u0119cili miejscowi polscy w\u0142a\u015bcicieli ziemscy. Nie znaleziono jeszcze \u017cadnych dokument\u00f3w potwierdzaj\u0105cych to, znaleziono tylko fragmentaryczne informacje potwierdzaj\u0105ce rodzinn\u0105 legend\u0119.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Tak, naoczny \u015bwiadek wydarze\u0144, autor notatek po\u015bwi\u0119conych podr\u00f3\u017cy po okr\u0119gu Ostro\u017cskim w 1864 roku, \u0141ukasz Rafalski, pisze: &#8220;wielu powsta\u0144c\u00f3w zosta\u0142o pokonanych pod wiosk\u0105 Mi\u0144kowce, ale wielu ich z\u0142apano, tym bardziej, \u017ce policjant Zas\u0142awski zgromdzi\u0142 ch\u0142op\u00f3w z s\u0105siednich wiosek i sta\u0142 z nimi w pewnych punktach i \u0142apa\u0142 uciekinier\u00f3w. Jednak wielu rebeliant\u00f3w, miejscowych mieszka\u0144c\u00f3w, znaj\u0105cych \u015bcie\u017cki le\u015bne, kt\u00f3rych jest tam wielu, bezpiecznie wr\u00f3ci\u0142o do swoich dom\u00f3w i udawa\u0142o cywil\u00f3w&#8221;.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Ponadto niekt\u00f3re informacje znajduj\u0105 si\u0119 w raportach czynszowych dotycz\u0105cych wsi Borys\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 obecnie przechowywane w Archiwum R\u00f3wie\u0144skim: &#8220;w\u0142a\u015bciciel ziemski W\u0142adys\u0142aw Jab\u0142onowski, kt\u00f3ry osobi\u015bcie nie bra\u0142 udzia\u0142u w powstaniu styczniowym, zosta\u0142 obci\u0105\u017cony kontrybucj\u0105, kt\u00f3r\u0105 prze\u0142o\u017cy\u0142 na szlacht\u0119 borysowsk\u0105, podnosz\u0105c roczn\u0105 op\u0142at\u0119 czynszow\u0105 za u\u017cytkowanie ziemi&#8221;.<\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #000000;\">\u00a0<\/span><\/p>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Procesy asymilacyjne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Jedn\u0105 z cech Polak\u00f3w prawobrze\u017cnej Ukrainy by\u0142o to, \u017ce mieszkali w otoczeniu ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 od nich zar\u00f3wno pochodzeniem i prawami, jak i wyznaniem i j\u0119zykiem. Tym samym Polska szlachta po\u0142udniowego zachodu Imperium Rosyjskego r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od polskiej szlachty, kt\u00f3ra zamieszkiwa\u0142a polskie ziemie etniczne, tzw. kraj Przywi\u015blski, gdzie mieszkali wy\u0142\u0105cznie polscy ch\u0142opi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Na tej podstawie silne procesy asymilacyjne by\u0142y powszechne w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w na prawym brzegu Ukrainy od czas\u00f3w dawnych. G\u0142\u00f3wnie chodzi o ukrainizacj\u0119: przej\u015bcie na u\u017cywanie j\u0119zyka ukrai\u0144skiego w \u017cyciu codziennym i zmian\u0119 wyznania, z katolicyzmu rzymskiego na prawos\u0142awie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><strong>J\u0119zykiem ojczystym<\/strong> Polak\u00f3w z prawego brzegu, z kt\u00f3rym przybyli tu w XVIII wieku, by\u0142 polski. Ale z czasem, mieszkaj\u0105c w otoczeniu ukrai\u0144skiego ch\u0142opstwa, zacz\u0119li przechodzi\u0107 na j\u0119zyk ukrai\u0144ski. Pocz\u0105tkowo by\u0142o to w formie dwuj\u0119zyczno\u015bci: mi\u0119dzy sob\u0105 (w granicach swojej wsp\u00f3lnoty, w rodzinach) komunikowali si\u0119 po polsku, z ukrai\u0144skimi s\u0105siadami po ukrai\u0144sku. Po pewnym czasie j\u0119zyk polski sta\u0142 si\u0119 j\u0119zykiem kultowym: odmawiano na nim modlitwy, zachowano folklor (pie\u015bni, powiedzenia). W \u017cyciu codziennym na wsi ca\u0142kowicie zacz\u0105\u0142 dominowa\u0107 j\u0119zyk ukrai\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W miastach i miasteczkach j\u0119zyk polski utrzymywa\u0142 si\u0119 d\u0142u\u017cej; w du\u017cych miastach na pocz\u0105tku XX wieku polski zosta\u0142 zast\u0105piony j\u0119zykiem rosyjskim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Proces utraty j\u0119zyka ojczystego nie by\u0142 jednorazowy: w r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach by\u0142o inaczej. Na przyk\u0142ad w gubernii Kijowskiej ju\u017c w latach trzydziestych XIX wieku Polacy w wi\u0119kszo\u015bci m\u00f3wili po ukrai\u0144sku. Polacy z Wo\u0142y\u0144skiej gubernii utracili sw\u00f3j j\u0119zyk ojczysty w latach 1850-1880. Mniej wi\u0119cej w tym samym okresie na j\u0119zyk ukrai\u0144ski przeszli Polacy z Podola.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">By\u0142y oczywi\u015bcie &#8220;Wyspy j\u0119zykowe&#8221; do po\u0142owy XX wieku (g\u0142\u00f3wnie na Podolu i Wo\u0142uniu Wschodnim), ale jest to raczej wyj\u0105tek ni\u017c zjawisko masowe.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"676\" height=\"472\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/izya_0039-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-230\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/izya_0039-1.jpg 676w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/izya_0039-1-300x209.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/izya_0039-1-387x270.jpg 387w\" sizes=\"auto, (max-width: 676px) 100vw, 676px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki \u015bw. Jana, m. Zas\u0142aw Wo\u0142y\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Je\u015bli chodzi o <strong>wyznanie<\/strong>, to Polacy Prawobrze\u017ca nale\u017celi do wyznania rzymskokatolickiego. By\u0142 to jeden z najwa\u017cniejszych czynnik\u00f3w, kt\u00f3ry chroni\u0142 etnos przed procesami asymilacyjnymi. Polacy stracili j\u0119zyk, pami\u0119\u0107 historyczn\u0105, zapomnieli o korzeniach, ale nie stracili wiary. To wiara pomog\u0142a im przetrwa\u0107 jako nar\u00f3d przez ca\u0142y XIX wiek. I to w\u0142a\u015bnie wiara sta\u0142a si\u0119 kluczowym czynnikiem w narodowej to\u017csamo\u015bci Polak\u00f3w na Ukrainie w XX wieku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Ponadto wa\u017cne dla rosyjskiego rz\u0105du by\u0142y pr\u00f3by wymazania politycznych odznak\u00f3w i symboli polskiej przesz\u0142o\u015bci chynszewik\u00f3w. Gubernator generalny Bezak nakaza\u0142 meldowa\u0107 o przypadkach patriotycznej bezczelno\u015bci Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">15 sierpnia 1867 roku na dwa miesi\u0105ce zosta\u0142 aresztowany jednodworny Jan \u015aliwi\u0144ski z miasta Berdiczowa za to, \u017ce w karczmie obrazi\u0142 cesarza s\u0142owami: &#8220;\u017ceby umar\u0142&#8221; (ukr. &#8220;\u0449\u043e\u0431 \u0432\u0456\u043d \u0437\u0434\u043e\u0445&#8221;).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">12 grudnia 1870 r. ch\u0142op Polak z miejscowo\u015bci Jampol Ludwik Za\u017cycki, na \u017c\u0105danie sier\u017canta, aby m\u00f3wi\u0142 po rosyjsku, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce j\u0119zyk polski nie jest zabroniony i nie obchodzi go decyzja rz\u0105du rosyjskiego, poniewa\u017c wkr\u00f3tce Korona Polska zostanie przywr\u00f3cona i nikt nie b\u0119dzie ju\u017c zabrania\u0142 m\u00f3wienia po polsku; po dwumiesi\u0119cznym pobycie we wi\u0119zieniu zosta\u0142 w areszcie domowym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">10 listopada 1870 roku analfabeta 19-letni by\u0142y jednodworca, wpisany do mieszczan Krzemienieckich, &#8220;rozpowszechnia\u0142 absurdalne plotki&#8221; w obecno\u015bci czterech ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy pospieszyli o tym donie\u015b\u0107. &#8220;Jak my\u015blicie, &#8211; powiedzia\u0142, &#8211; czy zachowacie swoje pola, jak dzisiaj? Niebawem zn\u00f3w b\u0119dziecie wyrabia\u0107 pa\u0144szczyzn\u0119 dla polskich pan\u00f3w, kt\u00f3rzy odzyskaj\u0105 dawne prawa&#8221;. Niedopuszczalna by\u0142a sama wzmianka o polskiej przesz\u0142o\u015bci, dlatego m\u0142ody cz\u0142owiek zosta\u0142 wys\u0142any na pobyt do miasta Owrucz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Pragnienie carskiego re\u017cimu, by usun\u0105\u0107 wszelkie wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce przesz\u0142o\u015bci czynszewik\u00f3w, osi\u0105gn\u0119\u0142o punkt kulminacyjny w pracy Komisji etnograficzno-statystycznej Zachodniej Rosji. Jej wyniki, opublikowane w 1872 roku przez P. Czubi\u0144skiego, nie odpowiada\u0142y rzeczywisto\u015bci. Komisja zredukowa\u0142a &#8220;kwesti\u0119 Polski&#8221; na Ukrainie do folklorystycznej ciekawostki, podaj\u0105c absurdalnie ma\u0142\u0105 liczb\u0119 ludno\u015bci polskiej. W trzech guberniach cz\u0142onkowie Komisji znale\u017ali tylko 91 000 Polak\u00f3w. W napisanym w lipcu 1875 roku i opublikowanym w &#8220;Biuletynie Europy&#8221; artykule M. Dragomanov pokaza\u0142, jak absurdalne i nieodpowiedzialne by\u0142y te liczby, poniewa\u017c tylko z dalekich od kompletnych parafialnych list ko\u015bcio\u0142\u00f3w rzymsko-katolickich wiadomo by\u0142o, \u017ce w tych prowincjach mieszka\u0142o 389&nbsp;100 Polak\u00f3w; policja liczy\u0142a ich 412&nbsp;000.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Badaczka I. Rychlikova tak pisa\u0142a o gubernii Kijowskiej: &#8220;Drobna szlachta, \u017cyj\u0105c w\u015br\u00f3d dynamicznego elementu ukrai\u0144skiego i rosyjskiego, straci\u0142a swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 i rozp\u0142yn\u0119\u0142a si\u0119 w &#8220;morzu ukrai\u0144skim&#8221; na tyle, \u017ce w\u0142a\u015bciciele ziemscy, kt\u00f3rzy \u017cyli w swoich posiad\u0142o\u015bciach od pokole\u0144, nie wyr\u00f3\u017cniali jej ju\u017c na pocz\u0105tku XX wieku&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Inna sytuacja mia\u0142a miejsce w guberni Podolskiej, a zw\u0142aszcza Wo\u0142y\u0144skiej. Widzimy tu zachowanie Polak\u00f3w, potomk\u00f3w szlachty ma\u0142oziemskiej, w latach 1918 \u2013 1939 na wschodzie \u00f3wczesnej Polski, czyli tej cz\u0119\u015bci Wo\u0142ynia, kt\u00f3ra zosta\u0142a przy\u0142\u0105czona do Polski po Traktacie Ryskim. Ta grupa spo\u0142eczna przetrwa\u0142a r\u00f3wnie\u017c na terytorium Wo\u0142y\u0144skiej guberni, kt\u00f3ra wesz\u0142a do ZSRR. Nawet I. Stalin by\u0142 zmuszony liczy\u0107 si\u0119 z miejscowymi Polakami, potomkami szlachty czynszowej, tworz\u0105c w 1925 roku autonomiczn\u0105 polsk\u0105 stref\u0119 pod \u017bytomierzem \u2013 Marchlewszczyzn\u0119 (imieniem Marchlewskiego, jednego z przyw\u00f3dc\u00f3w polskich bolszewik\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Naoczny \u015bwiadek tamtych wydarze\u0144 W. Walewski pisa\u0142 ,\u017ce&#8221;ludzie w wioskach m\u00f3wi\u0105 po ukrai\u0144sku, ale zachowali wierno\u015b\u0107 wierze katolickiej&#8221;. Szczeg\u00f3\u0142em w mentalno\u015bci Polak\u00f3w prawobrze\u017cnych, za obserwacjami autora, by\u0142 strach przed ma\u0142\u017ce\u0144stwami mieszanymi: mi\u0119dzy nimi a, na przyk\u0142ad, ukrai\u0144skimi ch\u0142opami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Bardzo ciekawym, naszym zdaniem, dokumentem, kt\u00f3ry ukazuje sytuacj\u0119 ekonomiczn\u0105 i cechy mentalne Polak\u00f3w prawobrze\u017cnych po powstaniu 1863 roku, jest broszura, kt\u00f3ra by\u0142a rozpowszechniana w\u015br\u00f3d polskiej emigracji na Zachodzie. &#8220;Opr\u00f3cz ch\u0142op\u00f3w &#8211; napisano tam &#8211; w Rosji s\u0105 inni ludzie, kt\u00f3rzy nie s\u0105 potomstwem Chama. Mam na my\u015bli szlachcic\u00f3w-chynszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy nazywani s\u0105 jednodworcami; s\u0105 biedniejsi ni\u017c ch\u0142opi, s\u0105 ich setki tysi\u0119cy. Nie posiadaj\u0105c ziemi, rolnicy, zgodnie z tradycj\u0105 i z konieczno\u015bci, rozeszli si\u0119 po nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 posiad\u0142o\u015bciach bogatej szlachty, potwierdzonej przez Heroldi\u0119. Zapomniany, bezbronny, wyzyskiwany i nieszcz\u0119\u015bliwy jednodrorzec, kt\u00f3rego przodkowie brali udzia\u0142 w wyborach Kr\u00f3lewskich w Warszawie, niejednokrotnie by\u0142 honorem, zawsze tarcz\u0105 i broni\u0105 kraju, dzi\u015b prowadzi \u017cycie \u017cebraka i zwierz\u0119cia, pije, jest g\u0142upszy i nieszcz\u0119\u015bliwszy od ch\u0142opa, nigdzie nie s\u0142yszy braterskiego s\u0142owa i traci swoje tradycje&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Polityka rz\u0105du carskiego w \u017cyciu kulturalnym Polak\u00f3w Prawobrze\u017ca opiera\u0142a si\u0119 na zasadach szowinistycznych. Powstanie polskie 1863 r. da\u0142o rz\u0105dowi rosyjskiemu pow\u00f3d do na\u0142o\u017cenia ostatecznego zakazu wszelkich przejaw\u00f3w ruch\u00f3w polskich w regionie, w szczeg\u00f3lno\u015bci w <strong>dziedzinie edukacji<\/strong>. Po 1863 roku zamkni\u0119to katolickie szko\u0142y parafialne, w kt\u00f3rych dzieci uczy\u0142y si\u0119 podstaw czytania i pisania. Je\u015bli m\u00f3wimy o gubernii Wo\u0142y\u0144skim, to w powiecie \u017bytomierskim zlikwidowano szko\u0142y w Iwnicy, Kodnie, Korostyszewie, Krasnopolu, Liszczynie, Pawlinowie, Steckowie, Dziwnowie, Januszpolu; w Dubnowskim powiecie w Beresteczce i Mizocze; w Kremenieckim powiecie w Szumsku; w Nowogrodzie Wo\u0142y\u0144skim powiecie Polonnym; w Ostro\u017cskim powiecie w Annopolu; w Starokonstanty\u0144skim powiecie w Kupelu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Pod koniec XIX wieku Polacy zajmowali jedno z ostatnich miejsc pod wzgl\u0119dem alfabetyzacji w\u015br\u00f3d mniejszo\u015bci narodowych po\u0142udniowego zachodu: tylko 25,53%. Spis ludno\u015bci z 1897 roku \u015bwiadczy\u0142 o wysokim poziomie rusyfikacji polskiej ludno\u015bci Prawobrze\u017ca. Tak wi\u0119c w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w 17,2% z 25,53% uzyska\u0142o wykszta\u0142cenie w j\u0119zyku rosyjskim.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W sferze edukacyjnej ludno\u015bci polskiej osobne miejsce zajmowa\u0142a religia. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki by\u0142 organizatorem tajnych plac\u00f3wek o\u015bwiatowych, propagatorem kultury narodowej. Dlatego cieszy\u0142a si\u0119 nieograniczonym autorytetem w\u015br\u00f3d mas.<\/p>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Krasowskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Stefan (ur. 1848) i Karolina (ur. 1854) Krasowscy byli lud\u017ami wierz\u0105cymi i byli parafianami Zas\u0142awskiego Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego \u015bw. Jana, kt\u00f3ry obecnie jest ruiniowany. Co roku spowiadali si\u0119 w tym ko\u015bciele, o czym informuj\u0105 nas zachowane do dzi\u015b w Archiwum \u017bytomierskim spisy parafian. Ponadto mieli silne poczucie swojej to\u017csamo\u015bci narodowej, kt\u00f3re opr\u00f3cz religii i tradycji wyra\u017ca\u0142o si\u0119 w historycznej pami\u0119ci o swoim pochodzeniu. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 ich etnokulturowej odr\u0119bno\u015bci by\u0142 r\u00f3wnie\u017c strach przed mieszanymi ma\u0142\u017ce\u0144stwami z przedstawicielami otaczaj\u0105cej ich ukrai\u0144skiej wi\u0119kszo\u015bci prawos\u0142awnej. Wyra\u017anym tego przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 fakty, \u017ce wszystkie dzieci Stefana Krasowskiego po\u015blubi\u0142y i przedstawicieli i przedstawicielki wy\u0142\u0105cznie swojej grupy etniczno-religijnej.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Chocia\u017c kultura materialna, warunki bytowe i sposoby prowadzenia gospodarstwa, podobnie jak j\u0119zyk komunikacji, Polak\u00f3w tego okresu nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 zbytnio od ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w. J\u0119zyk polski ju\u017c na pocz\u0105tku XX wieku nie by\u0142 j\u0119zykiem komunikacji dla Polak\u00f3w ze wsi Borys\u00f3w i w og\u00f3le dla by\u0142ych jednodworc\u00f3w prawobrze\u017cnej Ukrainy. Zachowa\u0142 si\u0119 jako j\u0119zyk kultowy: pami\u0119tano go, znano, ale rzadko u\u017cywano go, komunikuj\u0105c si\u0119 po ukrai\u0144sku (cho\u0107 z du\u017cym udzia\u0142em polonizm\u00f3w). &#8220;S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego&#8221; podaje, \u017ce jeszcze w 1860 j\u0119zykiem potocznym Polak\u00f3w borysowskich by\u0142 polski (z kolei z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 ukrainizm\u00f3w). W zwi\u0105zku z tym ca\u0142kowite przej\u015bcie na codzie\u0144 na j\u0119zyk ukrai\u0144ski nast\u0105pi\u0142o w przybli\u017ceniu pod koniec XIX wieku. J\u0119zyka polskiego, kt\u00f3rego Stefan i Karolina nauczyli si\u0119 od swoich rodzic\u00f3w, nauczyli tak\u017ce swoje dzieci. Co prawda z ka\u017cdym pokoleniem w powodu braku polskiego systemu edukacyjnego i \u015brodowiska j\u0119zykowego, poziom bieg\u0142o\u015bci j\u0119zykowej zmniejsza\u0142 si\u0119.<\/p>\n<hr \/>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>&#8220;G\u0142\u00f3d ziemi&#8221;, 2 po\u0142owa XIX wieku<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jak wspomniano powy\u017cej, zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w prawobrze\u017cnej Ukrainy od czasu ich osiedlenia si\u0119 w regionie korzysta\u0142a z prawa do posiadania ziemi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sytuacja z czynszewikami by\u0142a bardzo niejasna, poniewa\u017c 25 czerwca 1840 roku na terytorium by\u0142ej Rzeczypospolitej zosta\u0142 zniesiony statut Litewski i wraz z nim odpowiednio prawo czynszowe. Jednak pomimo tego, a tak\u017ce deklasacji szlachty i przej\u015bcia do klasy jednodworc\u00f3w, jej stan gospodarczy, kt\u00f3ry opiera\u0142 si\u0119 na prawie czynszowym, by\u0142 stabilny w latach 1831 \u2013 1863.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po zniesieniu prawa niewolniczego w latach 1861 \u2013 1895 ludno\u015b\u0107 wiejska Imperium wzros\u0142a o 58%, co doprowadzi\u0142o do wzrostu popytu na ziemi\u0119 i wzrostu jej warto\u015bci. Dlatego w\u0142a\u015bciciele pr\u00f3bowali zwi\u0119kszy\u0107 czynsz, a nawet odebra\u0107 ziemi\u0119, przekazuj\u0105c j\u0105 tym, kt\u00f3rzy zap\u0142ac\u0105 wi\u0119cej. Posiad\u0142o\u015bci chynszowe z czasem sta\u0142y si\u0119 przeszkod\u0105 w kapitalistycznej mobilizacji ziemi. &#8220;G\u0142\u00f3d ziemi&#8221; dyktowa\u0142 wysokie ceny. W latach 1854 \u2013 1914 ceny grunt\u00f3w wzros\u0142y o 615%. Dlatego w\u0142a\u015bciciele ziemscy starali si\u0119 zlikwidowa\u0107 \u015bredniowieczn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 czynszow\u0105, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a przeszkadza\u0107 w uzyskiwaniu wysokich dochod\u00f3w z ziemi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po powstaniu styczniowym w 1863 r. zdeklasowana szlachta nadal korzysta\u0142a z prawa do d\u00f3br ziemskich, ale z zasady czynsz zosta\u0142 zwi\u0119kszony. Je\u015bli chynszewicy odm\u00f3wili zap\u0142aty zwi\u0119kszonego czynszu, w\u0142a\u015bciciel ziemski odbiera\u0142 im ziemi\u0119 i przymusowo wysiedla\u0142 ich.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"513\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04302-1024x513.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-352\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04302-1024x513.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04302-300x150.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04302-768x385.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04302-1536x769.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04302-2048x1026.jpg 2048w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04302-539x270.jpg 539w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Dokumenty dotycz\u0105ce czynszowej w\u0142asno\u015bci ziemi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Dekret Cesarski z 25 lipca 1864 r.o przyznaniu ziemi &#8220;wolnym ludziom&#8221;, do kt\u00f3rych nale\u017celi r\u00f3wnie\u017c czynszewicy, umo\u017cliwi\u0142 tym ostatnim korzystanie z ich ziemi przez 12 lat, pod warunkiem podpisania nowych warunk\u00f3w najmu od w\u0142a\u015bcicieli, kt\u00f3rzy z kolei zastrzegali sobie prawo do ich zerwania na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Ta droga mo\u017ce by\u0107 najlepszym rozwi\u0105zaniem dla czynszewik\u00f3w. Jednak w 1867 r. Kijowski, Podolski i Wo\u0142y\u0144ski gubernator generalny Bezak w li\u015bcie do Wo\u0142y\u0144skiego gubernatora poinformowa\u0142, \u017ce dekret z 25 lipca 1864 r. dotyczy tylko &#8220;wolnych ludzi&#8221; nale\u017c\u0105cych do specjalnej kategorii i nie nale\u017cy ich myli\u0107 z jednodworcami. Odmowa czynszewik\u00f3w skaza\u0142a ich na ponad 40-letnie tu\u0142ania i konflikty.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">8 stycznia 1868 roku w Sankt-Peterburgu podj\u0119to decyzj\u0119 o &#8220;zniesieniu praw polskiej szlachty i jednodworc\u00f3w w celu ich dalszego po\u0142\u0105czenia z ludno\u015bci\u0105 wiejsk\u0105 i miejsk\u0105&#8221;. Jednodworcy mieli w zale\u017cno\u015bci od lokalizacji administracyjnej przy\u0142\u0105cza\u0107 si\u0119 do ch\u0142opstwa lub do mieszcza\u0144stwa. Warstwa i nazwa jednodworc\u00f3w zosta\u0142a zniszczona. Wszyscy, kt\u00f3rzy mieszkali w miastach lub miejscowo\u015bciach, stali si\u0119 mieszczanami, a ci, kt\u00f3rzy mieszkali na wsiach, przechodzili do klasy ch\u0142op\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Dlatego badana przez nas kategoria ludno\u015bci, pocz\u0105tkowo szlachta, p\u00f3\u017aniej by\u0142a szlachta, a wreszcie jednodworcy, z czasem straci\u0142a swoj\u0105 nazw\u0119 w oficjalnej terminologii Imperium Rosyjskiego. Ale pomimo faktu, \u017ce nazwa znikn\u0119\u0142a, sami ludzie pozostali, poniewa\u017c zmiana nazwy jest zbyt ma\u0142a, aby pozby\u0107 si\u0119 ludzi. Ponadto potomkowie polskiej szlachty r\u00f3\u017cnili si\u0119 mentalnie od masy ukrai\u0144skiego ch\u0142opstwa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Przy\u0142\u0105czenie si\u0119 do klasy ch\u0142op\u00f3w nie oznacza\u0142o, \u017ce byli jednodworcy b\u0119d\u0105 mogli korzysta\u0107 z dotacji ziemi udzielonych by\u0142ym pa\u0144szczy\u017anianym. Nadal byli czynszewikami.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"642\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0441.\u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0438\u043d\u044b-\u0434\u0432\u043e\u0440\u0435\u0446-\u041f\u043e\u0442\u043e\u0446\u043a\u0438\u0445-1024x642.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-226\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0441.\u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0438\u043d\u044b-\u0434\u0432\u043e\u0440\u0435\u0446-\u041f\u043e\u0442\u043e\u0446\u043a\u0438\u0445-1024x642.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0441.\u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0438\u043d\u044b-\u0434\u0432\u043e\u0440\u0435\u0446-\u041f\u043e\u0442\u043e\u0446\u043a\u0438\u0445-300x188.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0441.\u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0438\u043d\u044b-\u0434\u0432\u043e\u0440\u0435\u0446-\u041f\u043e\u0442\u043e\u0446\u043a\u0438\u0445-768x481.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0441.\u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0438\u043d\u044b-\u0434\u0432\u043e\u0440\u0435\u0446-\u041f\u043e\u0442\u043e\u0446\u043a\u0438\u0445-431x270.jpg 431w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u0441.\u0410\u043d\u0442\u043e\u043d\u0438\u043d\u044b-\u0434\u0432\u043e\u0440\u0435\u0446-\u041f\u043e\u0442\u043e\u0446\u043a\u0438\u0445.jpg 1476w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Pa\u0142ac w\u0142a\u015bcicieli ziemskich Potockich, m. Antoniny gubernia Wo\u0142y\u0144ska<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Poniewa\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em konflikt\u00f3w mi\u0119dzy w\u0142a\u015bcicielami ziemskimi a polskimi czynszewikami by\u0142a wiara w dawne warto\u015bci, wesz\u0142a ona w sprzeczno\u015b\u0107 z now\u0105 kapitalistyczn\u0105 koncepcj\u0105 ziemi jej w\u0142a\u015bcicieli. Ci ostatni, jak wspomniano powy\u017cej, zacz\u0119li domaga\u0107 si\u0119 podwy\u017cki czynsza i podpisywania um\u00f3w najmu w celu ich zmiany. Ale w wymaganiu podpisania umowy szlachcic widzia\u0142 obraz\u0119 \u015bwi\u0119tego prawa przodk\u00f3w, swojej szlacheckiej godno\u015bci i por\u00f3wnanie z ch\u0142opami, kt\u00f3rzy musieli podpisywa\u0107 umowy kupna sprzedarzy ziemi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Pod koniec 1877 r. Senat orzek\u0142, \u017ce posiad\u0142o\u015bci czynszowe nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z dzier\u017caw\u0105. Do odpowiedniego orzeczenia w tej sprawie potrzebne by\u0142y dok\u0142adne dane cyfrowe. Na pocz\u0105tku 1878 roku Komisja posiad\u0142o\u015bci czynszowych otrzyma\u0142a z ka\u017cdej gubernii listy czynszewik\u00f3w z opisem ich stanu maj\u0105tkowego i wskazaniem zajmowanego obszaru. Z tego dokumentu, kt\u00f3ry nosi nazw\u0119 &#8220;Wedomostwo o liczbie czynszewik\u00f3w w wioskach po\u0142udniowo-zachodniego kraju&#8221;, mo\u017cna si\u0119 wiele dowiedzie\u0107. Mianowicie widzimy, \u017ce chynszewicy dzielili si\u0119 na ogrodnik\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 dom, ogr\u00f3d warzywny i ziemi\u0119 uprawn\u0105 bez uprz\u0119\u017cy, oraz na poci\u0105gowych, kt\u00f3rzy maj\u0105 dom i ziemi\u0119 uprawn\u0105 z uprz\u0119\u017c\u0105. Dzi\u0119ki temu dokumentowi staje si\u0119 oczywiste, \u017ce ponad po\u0142owa czynszewik\u00f3w mia\u0142a tylko dom z niewielk\u0105 dzia\u0142k\u0105 wok\u00f3\u0142 niego, kt\u00f3ry by\u0142 w stanie zapewni\u0107 minimalny standard \u017cycia. Ogrodnicy posiadali \u015brednio 2,02 dziesi\u0119cin, czyli mniej ni\u017c przeci\u0119tnie u ch\u0142op\u00f3w \u2013 2,9 dziesi\u0119cin. W zwi\u0105zku z tym czynszewicy mogli przetrwa\u0107, zajmuj\u0105c si\u0119 opr\u00f3cz rolnictwa dodatkowymi zaj\u0119ciami i zarobkami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Ciekawym aspektem powy\u017cszego dokumentu jest utrwalenie wyznania, kt\u00f3re daje informacj\u0119 o poziomie asymilacji zdeklasowanej szlachty polskiej w 1870 roku: rzymsko-katolicy 45,5%, prawos\u0142awni 51,5%.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W 1886 roku przyj\u0119to &#8220;Ustaw\u0119 o uk\u0142adzie Ziemskim wiejskich czynszewik\u00f3w w prowincjach zachodnich i bia\u0142oruskich&#8221;. Mia\u0142o to rozwi\u0105za\u0107 problem posiad\u0142o\u015bci czynszowej, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142a likwidacja praw czynszowych na ziemi\u0119. Czynszewicy, kt\u00f3rzy udokumentowali swoje prawa czynszowe jako ch\u0142opi w 1861 roku, musieli w ci\u0105gu trzech lat wykupi\u0107 swoje ziemie od w\u0142a\u015bcicieli za pomoc\u0105 po\u017cyczki pa\u0144stwowej. Cz\u0119\u015b\u0107 czynszewik\u00f3w zdo\u0142a\u0142a wykupi\u0107 swoje ziemie, ale prawa wi\u0119kszo\u015bci pozosta\u0142y w &#8220;stanie zawieszenia&#8221; do samego 1917 roku.<\/p>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Krasowskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">W 1865 roku w\u0142a\u015bciciel wsi Borysowa podni\u00f3s\u0142 dla borys\u00f3wskich czynszewik\u00f3w rozmiar czynsza za korzystanie z ziemi. Tak wi\u0119c od tego roku nasza rodzina Krasowskich zacz\u0119\u0142a p\u0142aci\u0107 11 rubli rocznie zamiast 9 rubli 30 kopiejek, jak to by\u0142o wcze\u015bniej. Kwota ta oznacza\u0142a korzystanie z ziemi przydomowej, sianokosowej i polowej. Opr\u00f3cz tego Mateusz Krasowski (a p\u00f3\u017aniej jego synowie) p\u0142acili w\u0142a\u015bcicielce jeszcze pewn\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy za u\u017cytkowanie ziemi do wypasu byd\u0142a. Czynsz p\u0142acono co roku 1 pa\u017adziernika.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Po \u015bmierci Mateusza czynszowy maj\u0105tek ziemski odziedziczy\u0142 jego m\u0142odszy syn Stefan. W u\u017cyciu Stefana Krasowskiego znajdowa\u0142y si\u0119 2 dziesi\u0119ciny 1620 s\u0105\u017ceni ziemi dworskiej i ogrodowej, za kt\u00f3r\u0105 co roku, jak wspomniano powy\u017cej, p\u0142aci\u0142 czynsz w wysoko\u015bci 11 rubli. Ta ziemia karmi\u0142a osiem os\u00f3b. Przy tym wed\u0142ug szacunk\u00f3w ekonoimii Jab\u0142onowskiej 55 rubli za poprzedni czas Krasowscy nie dop\u0142acili. 15 stycznia 1888 roku Stefan Krasowski z\u0142o\u017cy\u0142 wniosek do urz\u0119du w sprawach czynszowych Ostro\u017cskiego powiatu. W tym dokumencie wskaza\u0142, \u017ce od dawnych czas\u00f3w, podobnie jak jego przodkowie, posiada\u0142 w wiosce Borys\u00f3w po dziedziczeniu na prawie wiecznie-czynszowym ziemi\u0119, dworsk\u0105, orn\u0105 i sianokosn\u0105. Ponadto w jego u\u017cytkowaniu znajdowa\u0142 si\u0119 wolny, wsp\u00f3lny z innymi czynszewikami, wypas dla byd\u0142a. Ale ksi\u0119\u017cna Jab\u0142onowska zabra\u0142a mu ziemi\u0119 poln\u0105 i sianokosow\u0105, a tak\u017ce wypas dla byd\u0142a. Stefan Krasowski prosi o zrozumienie zaistnia\u0142ej sytuacji i przyznanie mu okupu zgodnie z postanowieniem o czynszach ziemi, z kt\u00f3rej od dawna korzysta\u0142 i co roku p\u0142aci\u0142 czynsz.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">24 sierpnia 1893 roku o \u00f3smej rano we wsi Borys\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 mediator s\u0105dowy, sporz\u0105dzono list\u0119 czynszewik\u00f3w. Stefan Krasowski zosta\u0142 wpisany na t\u0119 list\u0119 pod numerem 57. Mediator \u015b\u0105dowy w obecno\u015bci \u015bwiadk\u00f3w zgodnie z art. 40, 42 i 43 Najwy\u017csze zatwierdzonego 9 czerwca 1886 roku postanowienia o uk\u0142adzie ziemi wiejskich wiecznych czynszewik\u00f3w zacz\u0105\u0142 sporz\u0105dza\u0107 protoko\u0142y na czynszewik\u00f3w Borisowa w sprawie weryfikacji ich praw do ziemi. Pierwszego dnia sporz\u0105dzono protoko\u0142y na czynszewik\u00f3w Pie\u0144k\u00f3w, a drugiego i trzeciego dnia na czynszewik\u00f3w Guty i Prowalja. Wszystko to nazwy cz\u0119\u015bci wsi Borys\u00f3w, zamieszkanych g\u0142\u00f3wnie przez Polak\u00f3w. Do kontroli wezwano obie strony \u2013 pe\u0142nomocnika ksi\u0119\u017cnej Jablonowskiej Eustafija Iwanowicza \u015aliszy\u0144skiego, kt\u00f3ry dostarczy\u0142 kopi\u0119 pe\u0142nomocnictwa do prowadzenia spraw czynszowych i samych czynszewik\u00f3w. Kontrola d\u00f3br ziemskich Stefana Krasowskiego, a tak\u017ce sporz\u0105dzenie protoko\u0142u, mia\u0142a miejsce wieczorem 25 sierpnia 1893 roku. W procesie by\u0142 obecny starszyna wlo\u015bcianski, kt\u00f3ry potwierdzi\u0142 to\u017csamo\u015b\u0107 Stefana Krasowskiego.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">W szczeg\u00f3lno\u015bci, jak podaj\u0105 dokumenty, wskaza\u0142, \u017ce &#8220;Stefan Krasowski \u2013 poddany rosyjski, wyznania rzymskokatolickiego, ch\u0142opskiego, mia\u0142 45 lat&#8221;. W protokole zapisano tak\u017ce sk\u0142ad rodziny Stefana na rok 1893: \u017con\u0119 Karolin\u0119, dzieci \u2013 Nikodema, J\u00f3zefa, Dioniziego, Olimpi\u0119, Mari\u0119 i siostr\u0119 Franciszk\u0119. Stefan Krasowski wskaza\u0142, \u017ce posiadan\u0105 przez niego na prawie czynszowym dzia\u0142k\u0119 ziemi posiada\u0142 nieprzerwanie przez oko\u0142o 30 lat, otrzymuj\u0105c j\u0105 w spadku po ojcu, Mateuszu Krasowskiemu. Jego ojciec otrzyma\u0142 dzia\u0142k\u0119 czynszow\u0105 od ksi\u0105\u017c\u0105t Jablonowskich jeszcze w 1842 roku. Wskaza\u0142 r\u00f3wnie\u017c roczn\u0105 kwot\u0119, kt\u00f3r\u0105 p\u0142aci\u0142 ksi\u0119\u017cnej za ziemi\u0119, a tak\u017ce, \u017ce nie ma \u017cadnych obowi\u0105zk\u00f3w, z wyj\u0105tkiem p\u0142acenia czynszu pieni\u0119\u017cnego. W dow\u00f3d swoich praw Stefan Krasowski udzieli\u0142 po\u015brednikowi \u015b\u0105dowemu dziesi\u0119ciu kwit\u00f3w o zap\u0142aceniu czynsza na rzecz gospodarki P\u0142u\u017ca\u0144skiej (od 1842 do 1885 roku). Zosta\u0142y one do\u0142\u0105czone do protoko\u0142u jako dow\u00f3d. Pozosta\u0142e kwity najwyra\u017aniej zagin\u0119\u0142y. Pe\u0142nomocnik w\u0142a\u015bciciela, \u015aliszy\u0144ski, zgodzi\u0142 si\u0119 we wszystkim z zeznaniem Stefana Krasowskiego. Wed\u0142ug tabeli posiad\u0142o\u015b\u0107 Stefana Krasowskiego zosta\u0142a zaliczona do drugiej miejscowo\u015bci. \u015a\u0105dowy po\u015brednik doszed\u0142 do wniosku, \u017ce prawa Stefana Krasowskiego do posiad\u0142o\u015bci w wiosce Borys\u00f3w powinne by\u0107 uznane, zar\u00f3wno w \u015bwietle przyznanych mu czynszowych kwit\u00f3w, jak i w \u015bwietle uznania jego praw przez w\u0142a\u015bciciela.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">13 lutego 1894 roku wraz z innymi czynszewikami wsi Borys\u00f3w Stefan Krasowski przyby\u0142 do wsi P\u0142u\u017cno, aby wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w posiedzeniu Ostro\u017cskiego-Kremenieckiego urz\u0119du do spraw czynszowych. Obecni byli \u015b\u0105dowy po\u015brednik i pe\u0142nomocnik ksi\u0119\u017cnej Jab\u0142onowskiej E. \u015aleszy\u0144ski. W ko\u0144cu nie zgodzili si\u0119 na nic. Stefan Krasowski wraz z pozosta\u0142ymi czynszewikami wsi Borys\u00f3w (przedstawiciele 58 rodzin) odm\u00f3wi\u0142 podpisania zaproponowanych przez w\u0142a\u015bcicielk\u0119 warunk\u00f3w wykupu. Gospodarka zaproponowa\u0142a wykupienie istniej\u0105cych dzia\u0142ek (ma\u0142ych, g\u0142\u00f3wnie gospodarstw domowych, kt\u00f3rych nie by\u0142o nawet wystarczaj\u0105co du\u017co, aby wy\u017cywi\u0107 rodzin\u0119) po zawy\u017conej cenie (licz\u0105c niedop\u0142aty za ka\u017cdego z czynszewik\u00f3w w poprzednich latach), a tak\u017ce odm\u00f3wi\u0142a czynszewikom korzystania z d\u0142ugoletnich s\u0142u\u017cebno\u015bci (wypas byd\u0142a w lesie ziemia\u0144skim, zbieranie drewna, korzystanie z jeziora). Czynszewicy Borisowa z\u0142o\u017cyli odpowiedni\u0105 skarg\u0119, w kt\u00f3rej przedstawili powody, dla kt\u00f3rych zrezygnowali z warunk\u00f3w wykupu [\u0414\u0410\u0420\u041e, \u0424.377, \u041e\u043f.1, \u0421\u043f\u0440.5].<\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: right;\">\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Pierwsze dekady XX wieku<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Tak wi\u0119c wynikiem ponad stuletniej historii Polak\u00f3w na prawym brzegu, kt\u00f3rzy byli cz\u0119\u015bci\u0105 Imperium Rosyjskiego, by\u0142a ich ewolucja klasowa &#8211; przeszli od bezrolnych rosyjskich dworian na pocz\u0105tku XIX wieku do ch\u0142op\u00f3w i mieszczan na pocz\u0105tku XX wieku. Ponadto wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w w regionie straci\u0142a swoj\u0105 etniczn\u0105 specyfik\u0119 \u2013 zosta\u0142a zasymilowana przez s\u0105siad\u00f3w (ukrainizowani na wsi i rusyfikowani w miastach). Drugiej za\u015b cz\u0119\u015bci uda\u0142o si\u0119 zachowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 (g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki pami\u0119ci historycznej i wyznaniu katolickiemu). Praktycznie niezmieniony przez ca\u0142y XIX wiek pozostawa\u0142 tylko charakter posiadania ziemi przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w: byli oni czynszewikami. XX wieku przygotowywa\u0142 dla nich nowe wyzwania\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w z po\u0142udniowego zachodu, podobnie jak inne grupy etniczne Imperium Rosyjskiego, bra\u0142a udzia\u0142 w <strong>I wojnie \u015bwiatowej<\/strong>. Niekt\u00f3rzy zostali powo\u0142ani latem 1914 roku z rezerwy, niekt\u00f3rzy jako rekruci, a niekt\u00f3rzy jako \u017co\u0142nierze milicji zostali powo\u0142ani do drugorz\u0119dnych pu\u0142k\u00f3w.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Materia\u0142y na ten temat mo\u017cna znale\u017a\u0107 w otwartej bazie danych uczestnik\u00f3w I wojny \u015bwiatowej. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na ciekawy punkt: w 1917 r. pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe formularze dotycz\u0105ce przyjmowania rannych i chorych \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w, w kt\u00f3rych pojawia si\u0119 rubryka &#8220;narodowo\u015b\u0107&#8221;. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 czynszewik\u00f3w-katolik\u00f3w prawobrze\u017cnej Ukrainy, s\u0142u\u017c\u0105cych w armii rosyjskiej, zosta\u0142a zapisana jako Polacy.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"600\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/274-\u043f\u043e\u043b\u043a-2-1024x600.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-269\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/274-\u043f\u043e\u043b\u043a-2-1024x600.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/274-\u043f\u043e\u043b\u043a-2-300x176.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/274-\u043f\u043e\u043b\u043a-2-768x450.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/274-\u043f\u043e\u043b\u043a-2-461x270.jpg 461w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/274-\u043f\u043e\u043b\u043a-2.jpg 1257w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Oficerowie 244 Pu\u0142ku Piechoty Krasnostawskiego, 1915<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Po rewolucji 1917 roku Polacy z prawego brzegu, mieszka\u0144cy wsi, wzi\u0119li udzia\u0142 w podziale ziemi magnat\u00f3w; r\u00f3wnie\u017c wielu w ko\u0144cu sta\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bcicielami ziemi czynszowej, je\u015bli do tego momentu nie zdo\u0142ali jej wykupi\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>W czasie wojny domowej i sowiecko-polskiej wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w pozostawa\u0142a z dala od konflikt\u00f3w, b\u0119d\u0105c <strong>apolitycznymi<\/strong>. Jednak poszczeg\u00f3lne polskie rodziny mieszkaj\u0105ce na terenie dawnych wo\u0142y\u0144skiej i zachodniej cz\u0119\u015bci guberni Podolskiej aktywnie i biernie wspiera\u0142y armi\u0119 Polska, widz\u0105c w niej nadziej\u0119 na odzyskanie dawno utraconych praw.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po Traktacie ryskim zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 Wo\u0142y\u0144skiej guberni wesz\u0142a w sk\u0142ad nowo utworzonej <strong>Rzeczpospolitej Polskiej<\/strong>. Miejscowi Polacy, byli czynszewicy, mieli wreszcie szans\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do utraconego niegdy\u015b spo\u0142ecze\u0144stwa kulturowo-j\u0119zykowego. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 prawego brzegu wesz\u0142a w sk\u0142ad <strong>USSR<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po ustanowieniu w\u0142adzy radzieckiej na prawobrze\u017cnej Ukrainie na pocz\u0105tku lat dwudziestych XX wieku, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z niepopularno\u015bci w\u015br\u00f3d ludno\u015bci wiejskiej, bolszewicy wkr\u00f3tce porzucili swoje stare metody przymusowej zbi\u00f3rki produkt\u00f3w rolnych i w celu pacyfikacji narodu przeszli na radykalnie now\u0105 polityk\u0119. Polityka ta przesz\u0142a do historii jako <strong>leninowska NEP<\/strong> (Nowa polityka gospodarcza) i zrobi\u0142a swoje. Ch\u0142opi zako\u0144czyli bierny i aktywny op\u00f3r wobec w\u0142adzy radzieckiej i przeszli do swoich tradycyjnych przedrewolucyjnych zaj\u0119\u0107. Do ko\u0144ca lat dwudziestych nast\u0105pi\u0142a cisza przed burz\u0105. Wiele polskich rodzin \u017cy\u0142o w tym okresie lepiej, ni\u017c kiedykolwiek, dzi\u0119ki uczciwej i ci\u0119\u017ckiej pracy: uporz\u0105dkowano gospodarstwa i tradycyjne zaj\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W latach 1921 \u2013 1927 setki mieszka\u0144c\u00f3w rejon\u00f3w przygranicznych przewozi\u0142o na sprzeda\u017c do takich miast jak Ostrog, R\u00f3wne, Dubno, Lw\u00f3w, znajduj\u0105cych si\u0119 w s\u0105siedniej Polsce, towary rolne. W\u0142adze radzieckie nazwa\u0142y ten proces przemytem, poniewa\u017c nielegalnie przekraczali nowo wyznaczon\u0105 granic\u0119. 25 lutego 1927 roku wydano postanowienie ZSRR &#8220;O zatwierdzeniu postanowienia o zbrodniach pa\u0144stwowych przeciwko porz\u0105dkowi zarz\u0105dzania&#8221;. Nast\u0119pnie powi\u0105zania handlowe z Polsk\u0105 by\u0142y oskar\u017cane jako nielegalne przemytniki do wrogiego ZSRR Pa\u0144stwa. Kar\u0105 za to mog\u0142a byc nawet najwy\u017csz\u0105 \u2013 rozstrzelanie.<\/p>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Krasowskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Na front Dionizy syn Stefana Krasowski zosta\u0142 zmobilizowany latem 1914 roku, jako rekrut, wojownik piewszej kategorii zgodnie z mobilizacj\u0105 22 lipca 1914 roku (tzw. pierwszy eszelon). Nast\u0119pnie przez trzy miesi\u0105ce przechodzi\u0142 szkolenie wojskowe w jednym z zapasowych pu\u0142k\u00f3w piechoty. Wojownicy, w przeciwie\u0144stwie do rezerwowych, mogli by\u0107 przydzielani wsz\u0119dzie, poniewa\u017c nie przechodzili szkolenia bojowego i wymagali dodatkowego szkolenia (chodzi\u0107 w nog\u0119, strzela\u0107). Po szkoleniu wojskowym wojownik\u00f3w kierowano do jednostek wojskowych. Dionizy Krasowski zosta\u0142 zaliczony do 244-go krasnostawskiego pu\u0142ku piechoty i bra\u0142 udzia\u0142 w ataku w Karpatach zim\u0105 1915 roku, podczas kt\u00f3rego zachorowa\u0142 i zosta\u0142 wys\u0142any do szpitala.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Wiadomo, \u017ce w lipcu 1914 r. na front zmobilizowano r\u00f3wnie\u017c kuzyna Dionizego, \u0141ukiana syna Jana Krasowskiego, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 w jako m\u0142odszy podoficer w 126-m Rylskim Pu\u0142ku Piechoty, oraz jego kuzyna, Andrzeja syna Daniela Krasowskiego, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 w jako starszy podoficer w 7-m Pu\u0142ku strzeleckim. Wiadomo, \u017ce pierwszy zosta\u0142 ranny pod wiosk\u0105 Herman\u00f3w podczas bitwy Galicyjskiej 18 sierpnia 1914 roku, a drugi zosta\u0142 zabity 25 sierpnia 1915 roku (daty wed\u0142ug starego stylu).<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">20 wrze\u015bnia 1915 roku z Proskurowskiego szpitala Dionizy Krasowski zosta\u0142 wys\u0142any na leczenie do Moskiewskiego miejskiego lazaretu nr 1615, kt\u00f3ry by\u0142 pod patronatem Moskiewskiego Miejskiego Zarz\u0105du publicznego &#8220;Organizacja pomocy rannym i chorym wojownikom&#8221;. Historia jego choroby w dokumentach by\u0142a pod numerem 89, a choroba by\u0142a zapalenie oskrzeli. Nie wiadomo, jak d\u0142ugo Dionizy przebywa\u0142 na leczeniu w Moskwie. Wiadomo tylko, \u017ce 8 pa\u017adziernika 1916 roku zosta\u0142 przyj\u0119ty do sybirskiej dru\u017cyny wyzdrowie\u0144c\u00f3w, kt\u00f3ra prawdopodobnie znajdowa\u0142a si\u0119 w mie\u015bcie Sybirsk. Po znalezieniu si\u0119 w sybirskiej dru\u017cynie wyzdrowie\u0144c\u00f3w Dionizy Krasowski wr\u00f3ci\u0142 do domu. Przypuszczalnie zosta\u0142 zdemobilizowany z powodu z\u0142ego stanu zdrowia. Mniej prawdopodobn\u0105 wersj\u0105 jest przypuszczenie, \u017ce m\u00f3g\u0142 zdezerterowa\u0107.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Tak czy inaczej, na pocz\u0105tku 1917 roku mia\u0142 by\u0107 ju\u017c w rodzinnym Borysowie, poniewa\u017c pod koniec 1917 roku urodzi\u0142 mu si\u0119 syn Stanis\u0142aw. W domu Dionizy Krasowski zasta\u0142 stopniowo narastaj\u0105c\u0105 wojn\u0119 domow\u0105. Wkr\u00f3tce po zamachu stanu w lutym 1917 r. w Borysowie pojawili si\u0119 bolszewiccy agitatorzy, kt\u00f3rzy szybko uzyskali poparcie w\u015br\u00f3d miejscowych najbiedniejszych mas ch\u0142opskich. Tak, w wioskach powiatu Ostro\u017cskiego zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 tzw. kombedy \u2013 komitety najbiedniejszych ch\u0142op\u00f3w. Organizacje te najpierw zaj\u0119\u0142y si\u0119 podzia\u0142em ziem i maj\u0105tku ziemskiego, a p\u00f3\u017aniej zwr\u00f3cili uwag\u0119 na gospodarstwa zamo\u017cnych i \u015brednio zamo\u017cnych ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rych zwyczajowo nazywano w\u00f3wczas ku\u0142akami. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, to w\u0142a\u015bnie kombed barbarzy\u0144sko spali\u0142 pa\u0142ac Jab\u0142onowskich w wiosce P\u0142u\u017cno, s\u0105siaduj\u0105cej z Borysowem, wraz z bogat\u0105 kolekcj\u0105 arcydzie\u0142 sztuki i najcenniejszym archiwum (w kt\u00f3rym przechowywano dokumenty z informacjami o borysowskiej szlachcie ma\u0142orolnej).<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Od lata 1919 roku wie\u015b Borys\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 pod panowaniem II Rzeczypospolitej. Wojska polskie pod dow\u00f3dztwem J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w sojuszu z Szymonem Petlur\u0105 podj\u0119\u0142y pr\u00f3b\u0119 zdobycia Kijowa, kt\u00f3ry wcze\u015bniej zaj\u0119li bolszewicy. Pocz\u0105tkowo kampania zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem dla aliant\u00f3w. Ale ju\u017c na pocz\u0105tku nast\u0119pnego roku 1920 Armia Czerwona, wzmocniona pierwsz\u0105 armi\u0105 konn\u0105 Budionnego, rozpocz\u0119\u0142a kontrofensyw\u0119, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 bitw\u0105 pod R\u00f3wnem (2-10 lipca) i bitw\u0105 Warszawsk\u0105 (13-25 sierpnia) dlatego w czerwcu tego roku w Borysowie ponownie ustanowiono w\u0142adz\u0119 sowieck\u0105. W wyniku tych wydarze\u0144 podpisano Traktat ryski. Zgodnie z t\u0119 umow\u0105 mi\u0119dzy Rzecz\u0105pospolit\u0105 a USSR ustalono granic\u0119, kt\u00f3ra przebiega\u0142a wzd\u0142u\u017c rzeki Zbrucz, rzeki Wilia i miasta Otrog. Przy tym Wioska Borys\u00f3w z okolicznymi terytoriami i wszystkimi Polakami zamieszkuj\u0105cymi kraj odesz\u0142a na stron\u0119 sowieck\u0105.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Podczas kontroli Borysowa przez wojska polskie, Dionizy Krasowski, podobnie jak inni miejscowi Polacy, pami\u0119taj\u0105cy i szanuj\u0105cy swoje pochodzenie, sympatyzowa\u0142 i, najlepiej jak potrafi\u0142, aktywnie pomaga\u0142 \u017co\u0142nierzom Pi\u0142sudskiego. W ko\u0144cu, jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a, wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w na Wo\u0142yniu i Podolu, wywodz\u0105cych si\u0119 z ma\u0142orolnej polskiej szlachty, wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 swoistym patriotyzmem i podczas wojny sowiecko-polskiej popiera\u0142a ide\u0119 odrodzenia &#8220;swojego&#8221; pa\u0144stwa polskiego. Wsp\u00f3\u0142praca Dionizego z Wojskiem Polskim mog\u0142a wyra\u017ca\u0107 si\u0119 w wszechstronnych sferach. Tak wi\u0119c, nie popieraj\u0105c w\u0142adzy radzieckiej i prowadzonej przez ni\u0105 polityki komunizmu wojennego, Dionizy Krasowski wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w zniszczeniu przez polskich \u017co\u0142nierzy borys\u00f3wskiej kom\u00f3rki kombeda, kt\u00f3ra przesz\u0142a do podziemia. W ko\u0144cu jego dzia\u0142acze byli mu dobrze znani. Poszlakowe i nieco zmiemione informacje o tym epizodzie znajdujemy w protoko\u0142ach przes\u0142ucha\u0144 \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w sprawie karnej Dionizego Krasowskiego w 1937 roku. Opr\u00f3cz wspomnianego, mia\u0142y miejsce r\u00f3wnie\u017c inne przypadki: pomoc w zaopatrzeniu w \u017cywno\u015b\u0107 polskich \u017co\u0142nierzy, a tak\u017ce pomoc w orientowaniu si\u0119 po terenie. Wtedy Polacy borysowscy mieli nadziej\u0119, \u017ce ich osada stanie si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 m\u0142odego pa\u0144stwa polskiego, ale tak si\u0119 nie sta\u0142o\u2026<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Po kontrofensywie Armii Czerwonej i wycofaniu si\u0119 w czerwcu 1920 r. Wojska Polskiego z okolic Borysowa, we wsi ponownie zacz\u0119to przywraca\u0107 w\u0142adz\u0119 radzieck\u0105, kt\u00f3r\u0105 poprzez szereg drako\u0144skich innowacji ponownie popar\u0142a nie ca\u0142a ludno\u015b\u0107 kraju. W lasach regionu zacz\u0119\u0142y si\u0119 gromadzi\u0107 oddzia\u0142y, kt\u00f3re walczy\u0142y z Sowietami. Podobny oddzia\u0142 antykomunistyczny dzia\u0142a\u0142 w latach 1920 \u2013 1921 w Borysowie, kierowa\u0142 nim krewny Dionizego, Tadeusz Krasowski.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Po wprowadzeniu NEP i do ko\u0144ca lat dwudziestych rodzina Dionizego Krasowskiego \u017cy\u0142a dobrze,za\u0142o\u017cono gospodarstwo. W latach 1921 \u2013 1927 Dionizy ze swoim najstarszym synem J\u00f3zefem, podobnie jak setki innych mieszka\u0144c\u00f3w ziem granicznych, przewozi\u0142 na sprzeda\u017c do miasta Ostrog, znajduj\u0105cego w s\u0105siedniej Polsce, towary rolne. R\u00f3wnie\u017c Dionizy Krasowski w tym czasie wraz ze starszymi synami okresowo pracowa\u0142 na le\u015bnictwie, dodatkowo zarabiaj\u0105c pieni\u0105dze dla swojej wi\u0119kszej rodziny. W g\u0119stych lasach, po\u0142o\u017conych na p\u00f3\u0142noc od Borysowa, zawsze by\u0142o wystarczaj\u0105co du\u017co pracy, a drwale byli stale potrzebni. Przez pewien czas w okresie lat dwudziestych Dionizy Krasowski zosta\u0142 wybrany na stanowisko wiejskiego stra\u017cnika porz\u0105dku.<\/p>\n<hr \/>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Polityka korzeniowania w ZSRR<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Na okres lat dwudziestych przypada pocz\u0105tek tzw. polityki korzeniowania. W wielu miejscowo\u015bciach USSR, gdzie mieszka\u0142a mniej lub bardziej znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w, utworzono polskie narodowe Rady wiejskie, szko\u0142y podstawowe, biblioteki, uruchomiono wydawanie gazet i czasopism w j\u0119zyku polskim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Na terytorium obwodu \u017bytomierskiego, jak wspomniano powy\u017cej, powsta\u0142 polski region Narodowy \u2013<strong>Marchlewszczyzna<\/strong> \u2013 lub, jak go jeszcze nieoficjalnie nazywano, Polska Republika Radziecka, jako alternatywa dla istniej\u0105cej&#8221; bur\u017cuazyjnej &#8221; Polski. Marchlewski Okr\u0119g Narodowy w sk\u0142adzie USSR istnia\u0142 przez lata 1925-1935. Obszar powsta\u0142 w sk\u0142adzie Okr\u0119gu \u017bytomirskiego (od 1926 r. \u2013 Winnickiego) na terytorium zamieszka\u0142ym g\u0142\u00f3wnie przez Polak\u00f3w, potomk\u00f3w szlachty czynszowej. Centrum by\u0142o miasteczko Marchlewsk (wcze\u015bniej nazywa\u0142o si\u0119 Dowbysz). W 1930 roku obszar przeszed\u0142 w bezpo\u015brednie zarz\u0105dzanie przez USSR, a w 1932 roku do\u0142\u0105czono go sk\u0142adu obwodu Kijowskiego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W okolicy by\u0142o 55 polskich szk\u00f3\u0142, 80 bibliotek i czytelni, wychodzi\u0142a gazeta &#8220;Marchlewszczyzna Radziecka&#8221; (Sowetska Marchlewszczyzna).Wed\u0142ug spisu powszechnego z 1926 roku w okolicy mieszka\u0142o 40&nbsp;904 os\u00f3b, w tym 28&nbsp;332 (69,3%) Polak\u00f3w, 7&nbsp;734 (18,9%) Ukrai\u0144c\u00f3w, 3&nbsp;575 (8,7%) Niemc\u00f3w, 1&nbsp;016 (2,5 %) \u017byd\u00f3w, 145 (0,4%) Rosjan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">R\u00f3wnie\u017c narodowy Polski Okr\u0119g w latach 1932-1937 istnia\u0142 na terytorium BSSR, <strong>Dzier\u017cy\u0144szczyzna<\/strong>, kt\u00f3ry zamieszkiwali potomkowie polskiej szlachty p\u00f3\u0142nocno-zachodniej. Rejon ten powsta\u0142 w zachodniej cz\u0119\u015bci Bia\u0142oruskiej SRR, na terenie zamieszkanym g\u0142\u00f3wnie przez Polak\u00f3w, stanowi\u0105cych w chwili powstania 49,4% ca\u0142ej populacji rejonu. Centrum miasta zosta\u0142o wyznaczone miejsce Dzerzynsk (wcze\u015bniej nosz\u0105ce nazw\u0119 Kojdanowo), nazwane na cze\u015b\u0107 znanego bolszewika Feliksa Dzierzy\u0144skiego, pochodz\u0105cego z \u015brednio zamo\u017cnej polskiej szlachty. W okolicy dzia\u0142a\u0142y r\u00f3wnie\u017c polskie szko\u0142y i biblioteki, wydawano ksi\u0105\u017cki i gazety w j\u0119zyku polskim. J\u0119zyk polski by\u0142 u\u017cywany w lokalnym urz\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"590\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1024px-Kojdanau_Stankauskaja_Narodny_dom._\u041a\u043e\u0439\u0434\u0430\u043d\u0430\u045e_\u0421\u0442\u0430\u043d\u044c\u043a\u0430\u045e\u0441\u043a\u0430\u044f_\u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b_\u0434\u043e\u043c_1932.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-221\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1024px-Kojdanau_Stankauskaja_Narodny_dom._\u041a\u043e\u0439\u0434\u0430\u043d\u0430\u045e_\u0421\u0442\u0430\u043d\u044c\u043a\u0430\u045e\u0441\u043a\u0430\u044f_\u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b_\u0434\u043e\u043c_1932.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1024px-Kojdanau_Stankauskaja_Narodny_dom._\u041a\u043e\u0439\u0434\u0430\u043d\u0430\u045e_\u0421\u0442\u0430\u043d\u044c\u043a\u0430\u045e\u0441\u043a\u0430\u044f_\u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b_\u0434\u043e\u043c_1932-300x173.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1024px-Kojdanau_Stankauskaja_Narodny_dom._\u041a\u043e\u0439\u0434\u0430\u043d\u0430\u045e_\u0421\u0442\u0430\u043d\u044c\u043a\u0430\u045e\u0441\u043a\u0430\u044f_\u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b_\u0434\u043e\u043c_1932-768x443.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1024px-Kojdanau_Stankauskaja_Narodny_dom._\u041a\u043e\u0439\u0434\u0430\u043d\u0430\u045e_\u0421\u0442\u0430\u043d\u044c\u043a\u0430\u045e\u0441\u043a\u0430\u044f_\u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b_\u0434\u043e\u043c_1932-469x270.jpg 469w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Miasto Dzier\u017cy\u0144sk, 1932 rok<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Wkr\u00f3tce jednak zmieni\u0142 si\u0119 stosunek bolszewik\u00f3w do mniejszo\u015bci narodowych. 24 stycznia 1938 r. Biuro organizacyjne Komitetu Centralnego WKP(B) nakaza\u0142o republika\u0144skim komisariatom ludowym przekszta\u0142cenie szk\u00f3\u0142 narodowych (niemieckich, fi\u0144skich, polskich, \u0142otewskich, esto\u0144skich i innych), uznanych za &#8220;O\u015brodki bur\u017cuazyjno-nacjonalistycznego wp\u0142ywu na dzieci&#8221; w zwyk\u0142e szko\u0142y radzieckie z nauczaniem &#8220;albo w j\u0119zyku odpowiedniej Republiki, albo w j\u0119zyku rosyjskim&#8221;. Korenizacja zosta\u0142a zlikwidowana: polskie szko\u0142y, gazety i biblioteki zosta\u0142y zlikwidowane.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Jednocze\u015bnie trwa\u0142a likwidacja okr\u0119g\u00f3w narodowych i wiejskich rad narodowych. 17 grudnia 1937 r. Biuro Polityczne Komitetu Centralnego WKP(B) zatwierdzi\u0142o uchwa\u0142\u0119 &#8220;O likwidacji okr\u0119g\u00f3w narodowych i rad wiejskich&#8221;, w kt\u00f3rej stwierdzono, \u017ce &#8220;wiele z tych okr\u0119g\u00f3w zosta\u0142o stworzonych przez wrog\u00f3w ludu w celach szkodliwych&#8221; i nakazano &#8220;Komitetowi centralnemu KP(B) Ukrainy, Dalekowschodniemu, A\u0142tajskiemu, i Krasnodarskiemu komitetom krajowym, Komitetowi centralnemu KP(B)Kazachstanu, Komitetowi obwodowemu Krymskiemu, Orenburskiemu, Leningradzkiemu, Archangielskiemu, na kt\u00f3rych terytorium znajduj\u0105 si\u0119 okr\u0119gi narodowe i rady wiejskie, 1 stycznia 1938 przedstawi\u0107 do Komitetu Centralnego WKP(B) propozycje likwidacji tych obszar\u00f3w poprzez reorganizacj\u0119 w zwyk\u0142e dzielnice i rady wiejskie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Marchlewszczyzna r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142a zlikwidowana, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 jej ludno\u015bci zosta\u0142a deportowana do Kazachstanu na podstawie narodowo\u015bci. Na ich miejsce do Marchlewskiego rejonu przesiedlono Ukrai\u0144c\u00f3w. Dzielnica straci\u0142a status narodowej i zosta\u0142a przemianowana na dzielnic\u0119 Szczorsk\u0105. W notatce sprawozdawczej do I.W. Stalina sekretarz Kijowskiego Komitetu Obwodowego KPU P. Postyszew i przewodnicz\u0105cy Kijowskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego M. Wasilenko powiedzia\u0142: &#8220;Wiosn\u0105 1935 roku, zgodnie z postanowieniem Komitetu Centralnego WKP(B), wysiedlono w odleg\u0142e miejsca ZSRR i przesiedlono do odleg\u0142ych od granicy region\u00f3w Ukrainy \u2013 1188 gospodarstw antysowieckich i niewiarygodnych element\u00f3w i dodano do okr\u0119gu Marchlewskiego 745 gospodarstw zweryfikowanych Ukrai\u0144c\u00f3w z ko\u0142choz\u00f3w, najlepszych pracownik\u00f3w, wybranych w po\u0142udniowych rejonach obwodu Kijowskiego. Dzia\u0142ania te przynios\u0142y znacz\u0105ce rezultaty w umocnieniu dzielnicy Marchlewskiej&#8221;. W tym samym dokumencie jego autorzy zwr\u00f3cili si\u0119 do Stalina z pro\u015bb\u0105 o wskazanie do wysiedlenia kolejnych 350 rodzin, co wkr\u00f3tce r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142o zrealizowane.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Dzierzy\u0144ski obszar Narodowy zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c zniesiony przez decyzj\u0119 Centralnego Komitetu Wykonawczego BSSR 31 lipca 1937 roku, terytorium zosta\u0142o podzielone mi\u0119dzy Za\u015blawskim, Mi\u0144skim i Uzde\u0144skim rejonami. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskiej ludno\u015bci zosta\u0142a deportowana.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"528\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04301-1024x528.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-350\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04301-1024x528.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04301-300x155.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04301-768x396.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04301-1536x792.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04301-2048x1056.jpg 2048w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/\u041d\u043e\u0432\u0430\u044f-\u043f\u0430\u043f\u043a\u04301-524x270.jpg 524w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Sprawy \u015bledcze zwi\u0105zane z&#8221; operacj\u0105 polska &#8221; NKWD<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Kolektywizacja<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Upadek NEP i pocz\u0105tek stalinowskiej kolektywizacji sta\u0142y si\u0119 dla wi\u0119kszo\u015bci polskich rodzin fatalne. Rok 1929 by\u0142 dla nich pocz\u0105tkiem ich ca\u0142kowitej kl\u0119ski przed re\u017cimem komunistycznym. Tak wi\u0119c 7 listopada tego roku w gazecie &#8220;Prawda&#8221; opublikowano artyku\u0142 Stalina zatytu\u0142owany &#8220;Rok wielkiego prze\u0142omu&#8221;, w kt\u00f3rym twierdzono, \u017ce &#8220;przeci\u0119tny ch\u0142op masowo poszed\u0142 do ko\u0142choz\u00f3w&#8221;, a partia komunistyczna i w\u0142adza radziecka stworzy\u0142y wszystkie warunki do masowej kolektywizacji.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Plenum Komitetu Centralnego WKP(B), kt\u00f3re zebra\u0142o si\u0119 kilka dni po wydaniu artyku\u0142u, popar\u0142o takie postawy i podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu og\u00f3lnej kolektywizacji w ZSRR. Jednocze\u015bnie w\u0142o\u015bcianie, kt\u00f3rzy nie popierali polityki kolektywizacji i odmawiali uog\u00f3lnienia form gospodarowania, byli og\u0142aszani kulakami. Ku\u0142ak\u00f3w mia\u0142y zlikwidowa\u0107 jako&#8221; klasowo wrog\u0105&#8221; grup\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Tak wi\u0119c od ko\u0144ca 1929 roku wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy w swojej masie byli przeciwnikami kolektywizacji, zosta\u0142a og\u0142oszona przez w\u0142adze sowieckie ku\u0142akami, a ich rodziny ku\u0142ackimi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Podstaw\u0105 materialno-finansow\u0105 dla kolchoz\u00f3w mia\u0142y by\u0107 \u015brodki odebrane u rozku\u0142aczonych. W USSR operacja masowego rozku\u0142aczania rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od tajnego telegramu Komitetu Centralnego KP(B)U z 23 stycznia 1930 roku, w kt\u00f3rym wskazano: &#8220;Pierwsze, natychmiast przyst\u0105pi\u0107 do dzia\u0142a\u0144 przeciwko ku\u0142akom, tak, \u017ceby do 15 marca generalnie je zako\u0144czy\u0107. Po drugie, dzia\u0142ania przeprowadzi\u0107 w strefie przygranicznej, g\u0119sto zaludnionej przez Polak\u00f3w, przede wszystkim&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"393\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/198298312.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-219\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/198298312.jpg 700w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/198298312-300x168.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/198298312-481x270.jpg 481w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Kolektywizacja na Ukrainie, lata 1930<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Ale dzia\u0142ania te napotka\u0142y w strefie przygranicznej op\u00f3r ze strony w\u0142osczan, zar\u00f3wno ukrai\u0144skich, jak i polskich, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do historii pod nazw\u0105 &#8220;<strong>Wo\u0142ynki<\/strong>&#8220;. W lutym-marcu 1930 roku w\u0142oszczanie z wielu obszar\u00f3w przygranicznych, kt\u00f3rym pobrano materia\u0142 siewny i sprz\u0119t, zbierali si\u0119 w pobli\u017cu nowo utworzonych kolchoz\u00f3w i zacz\u0119li si\u0142\u0105 odbiera\u0107 odebrane mienie. Podobne powstania, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 odnotowano na terenie wsi powiatu Szepietowskiego (w tym wielu polskich wsi), zosta\u0142y w\u00f3wczas st\u0142umione za pomoc\u0105 broni.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w stanowczo odmawia\u0142a wst\u0105pienia do ko\u0142choz\u00f3w. Nie mieli najmniejszej ochoty oddawa\u0107 uczciwie zdobytego inwentarza, byd\u0142a i nieruchomo\u015bci w posiadanie zbiorowe. \u00d3wczesne \u017ar\u00f3d\u0142a po przeprowadzeniu pierwszej fali kolektywizacji zaczynaj\u0105 nazywa\u0107 takich w\u0142oszczan \u00abjedynilicznikami\u00bb (<strong>jednoosobowcami<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Antykolchozne wo\u0142ynki z 1930 roku da\u0142y sw\u00f3j wynik. Stalin zrzuci\u0142 win\u0119 za szereg przest\u0119pstw podczas brutalnej kolektywizacji na lokalnych przyw\u00f3dc\u00f3w. Po tym na pewien czas przywr\u00f3cono dobrowolno\u015b\u0107 przy tworzeniu kolchoz\u00f3w, co doprowadzi\u0142o do masowego wyj\u015bcia z nich. Dlatego jesieni\u0105 1930 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 druga fala kolektywizacji i rozkulaczania, kt\u00f3ra ju\u017c nie zosta\u0142a zako\u0144czona p\u00f3\u017aniej. Wiadomo dok\u0142adnie, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich rodzin z prawego brzegu nadal odmawia\u0142a wst\u0105pienia do ko\u0142chozu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W warunkach napi\u0119tych stosunk\u00f3w mi\u0119dzypa\u0144stwowych mi\u0119dzy ZSRR a Polsk\u0105 tamtych czas\u00f3w, przedstawiciele narodowo\u015bci polskiej mieszkaj\u0105cy w Kraju Sowiet\u00f3w byli postrzegani jako potencjalna &#8220;pi\u0105ta kolumna&#8221;. Uwa\u017cano, \u017ce Polska natychmiast skorzysta z jej aktywnej pomocy, je\u015bli zaatakuje ZSRR. A prawdopodobie\u0144stwo wojny mi\u0119dzy krajami by\u0142o wtedy bardzo wysokie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W latach 1932-1933 polskie rodziny mieszkaj\u0105ce na Ukrainie wraz z Ukrai\u0144cami prze\u017cy\u0142y <strong>sztuczny g\u0142\u00f3d<\/strong>, podczas kt\u00f3rego ponios\u0142y powa\u017cne nieodwracalne straty.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W po\u0142owie 1930 roku wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich gospodarstw, jako gospodarstwa w\u0142oszczan jednoosobowc\u00f3w, zosta\u0142a opodatkowana nadmiernym podatkiem eksportowym. Z tego powodu masowym zjawiskiem by\u0142a przymusowa sprzeda\u017c gospodarstw. W\u0142adza radziecka, opr\u00f3cz ziemi, byd\u0142a i sprz\u0119tu, odbiera\u0142a r\u00f3wnie\u017c domy z budynkami gospodarczymi. Wiele rodzin pozosta\u0142o bezdomne, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 prawdziwa walka o przetrwanie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W 1935 roku poszczeg\u00f3lne polskie rodziny zosta\u0142y deportowane do po\u0142udniowo-wschodnich region\u00f3w USSR.<\/p>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Krasowskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">W 1935 roku, jak p\u00f3\u017aniej opowiada\u0142 sam Dionizy Krasowski, jego gospodarstwo, jako gospodarstwo rolnika jednoosobowca, zosta\u0142o opodatkowane podatkiem eksportowym w wysoko\u015bci 3600 rubli, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 dla niego ponad si\u0142y. Z tego powodu jego gospodarstwo zosta\u0142o przymusowo sprzedane w tym samym roku. Jak wspomina\u0142a o tym p\u00f3\u017aniej \u017cona Dionizego Kamila, w\u0142adze radzieckie, opr\u00f3cz ziemi, byd\u0142a i sprz\u0119tu, zabra\u0142y im r\u00f3wnie\u017c du\u017cy pi\u0119kny dom i stodo\u0142\u0119, oddaj\u0105c te budynki miejscowym komunistom, pewnym Czarnym. Dionizy Krasowski, pozbawiony dachu nad g\u0142ow\u0105 i wszystkich dobytk\u00f3w, pozosta\u0142 razem ze swoj\u0105 wielodzietn\u0105 rodzin\u0105 bezdomny; przez pewien czas mieszkali w domu swoich krewnych Piekarskich.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">W 1936 roku, wkr\u00f3tce po rozku\u0142aczaniu, Dionizy Krasowski wraz z innymi tzw. \u00abku\u0142akami-eksporterami\u00bb Piotrem Tkaczukiem, W\u0142adimierzem Rawczukiem i innymi, zosta\u0142 aresztowany i przez sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy by\u0142 przetrzymywany w wi\u0119zieniu Szepet\u00f3wskim. Przyczyn\u0105 ich aresztowania by\u0142a ta sama odmowa przy\u0142\u0105czenia si\u0119 do kolchozu. W grudniu 1936 roku Dionizy Krasowski zosta\u0142 zwolniony z wi\u0119zienia.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Wiosn\u0105 1937 roku, niedaleko ich dawnego domu, wykopa\u0142 ziemiank\u0119 w ogrodzie pod grusz\u0105, gdzie jego rodzina przez jaki\u015b czas si\u0119 t\u0142oczy\u0142a. Wiosn\u0105 i latem Dionizy zarabia\u0142 na le\u015bnictwie i jesieni\u0105 tego roku kupi\u0142 w s\u0105siedniej wiosce Bie\u0142otyn stodo\u0142\u0119, kt\u00f3r\u0105 rozebra\u0142 i przewi\u00f3z\u0142 do Borysowa. Z wykorzystaniem materia\u0142\u00f3w budowlanych z tej stodo\u0142y zbudowa\u0142 dla swojej rodziny u podn\u00f3\u017ca wzg\u00f3rza ma\u0142y domek. Budowa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1937 roku. Jednocze\u015bnie z tymi wydarzeniami, 1 grudnia 1937 r., w centrum rejonu, w miejscowo\u015bci P\u0142u\u017cno, naczelnik lokalnego oddzia\u0142u NKWD, podporucznik Patruszew, sporz\u0105dzi\u0142 dekret i podpisa\u0142 nowy nakaz aresztowania Dionizego&#8230; tego dnia on i jego rodzina w\u0142a\u015bnie przenie\u015bli si\u0119 z ziemianki do nowego mieszkania &#8230; Dokumenty archiwalne dotycz\u0105ce rozku\u0142aczenia rodziny Krasowskich i aresztowania Dionizego Krasowskiego, w trzech tomach s\u0105 przechowywane w Archiwum Pa\u0144stwowym obwodu Chmielnickiego.<\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: right;\">\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Deportacja Polak\u00f3w w 1936 roku<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Na 1936 rok przypada pocz\u0105tek wielkiej antypolskiej operacji w ZSRR \u2013 deportacji do Kazachstanu. Trudno\u015bci kolektywizacji na obszarach przygranicznych, gdzie w\u0142adze radzieckie musia\u0142y dzia\u0142a\u0107 bardzo ostro\u017cnie, sk\u0142oni\u0142y lokalnych przyw\u00f3dc\u00f3w do zwr\u00f3cenia si\u0119 do struktury Republika\u0144skiej o eksmisj\u0119 wszystkich, kt\u00f3rzy sprzeciwiali si\u0119 oficjalnej polityce.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">17 stycznia 1936 roku Politbiuro Komitetu Centralnego WKP(B) podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o przesiedleniu na Kazachstan pi\u0119ciu tysi\u0119cy gospodarstw (w kwietniu tego roku ich liczba wzros\u0142a do pi\u0119tnastu tysi\u0119cy) z prawobrze\u017cnej Ukrainy ludno\u015bci polskiej i, co najmniej, Niemieckiej. Wydarzenie to nie ma nic wsp\u00f3lnego z poj\u0119ciami takimi jak rozku\u0142aczenie i kolektywizacja, charakterystycznymi dla Ukrainy w ca\u0142o\u015bci. Deportacja do Kazachstanu mia\u0142a wszystkie oznaki ludob\u00f3jstwa narodowego; deportowano polskie rodziny na podstawie narodowo\u015bci (zar\u00f3wno kulak\u00f3w i jednoosobowc\u00f3w, biednych i ko\u0142choznik\u00f3w). Setki rodzin na zawsze musia\u0142o opu\u015bci\u0107 swoj\u0105 ojczyzn\u0119\u2026<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"663\" height=\"364\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/f3538241e522b4ffca8e070c2d03f0d9.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-217\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/f3538241e522b4ffca8e070c2d03f0d9.jpg 663w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/f3538241e522b4ffca8e070c2d03f0d9-300x165.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/f3538241e522b4ffca8e070c2d03f0d9-492x270.jpg 492w\" sizes=\"auto, (max-width: 663px) 100vw, 663px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Deportacja Polak\u00f3w w 1936 roku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W Kazachstanie deportowani Polacy otrzymywali status specjalnych osadnik\u00f3w, kt\u00f3rzy cho\u0107 nie zostali pozbawieni praw obywatelskich, nie mieli prawa opu\u015bci\u0107 swojego miejsca zamieszkania i wr\u00f3ci\u0107 do rodzinnych dom\u00f3w na Ukrainie. Ponadto w Kazachstanie zakazano im opuszczania terytorium osad bez specjalnego pozwolenia. Osady ca\u0142kowicie podlega\u0142y zarz\u0105dzaniu przez specjalne komendatury, sprawuj\u0105ce sta\u0142y nadz\u00f3r.<\/p>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Krasowskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">16 kwietnia 1936 sekretarz P\u0142u\u017ca\u0144skiego Komitetu Rejonowego Wo\u0142oszyn informowa\u0142, \u017ce do deportacji przygotowano 408 polskich i 92 niemieckich rodzin z 18 wsi. Z Borysowa mia\u0142o zosta\u0107 deportowanych 37 polskich rodzin, licz\u0105cych \u0142\u0105cznie 157 os\u00f3b. W szczeg\u00f3lno\u015bci do Kazachstanu z Borysowa zes\u0142ano starszych syn\u00f3w Dioniziego Krasowskiego, J\u00f3zefa z \u017con\u0105 Ann\u0105 i jej dzie\u0107mi z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, oraz Marjana z \u017con\u0105 Jadwig\u0105. Sam Dionizy Krasowski z \u017con\u0105 Kamil\u0105 i m\u0142odszymi dzie\u0107mi nie zosta\u0142 deportowany, poniewa\u017c by\u0142 w tym czasie aresztowany w mie\u015bcie Szepet\u00f3wka. Opr\u00f3cz Krasowskich z wsi Borys\u00f3w do Kazachstanu deportowano pokrewne im rodziny Piekarskich, Koz\u0142owskich, K\u0142osowskich, Tymilewskich i Zieli\u0144skich. Przygotowania do deportacji rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 28 maja 1936 roku. Aby lepiej zrozumie\u0107, jak to wydarzenie mia\u0142o miejsce, podajemy fragment Notatki do pe\u0142nomocnika RPK w sprawie prowadzenia prac zwi\u0105zanych z przesiedleniem:<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">&#8220;Od 28 maja 1936 roku do zako\u0144czenia pracy pe\u0142nomocnik musi przebywa\u0107 w ustalonym punkcie i bez wiedzy RPK z miejscowo\u015bci nie wyje\u017cd\u017ca\u0107. 28 maja o godzinie 10 rano komisarz musi uczestniczy\u0107 w odprawie RPK i otrzyma\u0107 wszystkie wskaz\u00f3wki i listy dotycz\u0105ce relokacji. Po otrzymaniu wytycznych musi natychmiast wyjecha\u0107 do miejscowo\u015bci. O godzinie 6 wieczorem musi zebra\u0107 i zorganizowa\u0107 spotkanie aktyw\u00f3w wsi (komunist\u00f3w, komsomolc\u00f3w, sk\u0142adu prezydium rady wiejskiej i wiarygodnych akywist\u00f3w z ko\u0142chozu i inteligencji robotniczej), na kt\u00f3rym musi szczeg\u00f3\u0142owo wyja\u015bni\u0107 cele obrony kraju i wzmocnienia granicy oraz jedno z dzia\u0142a\u0144 rz\u0105du \u2013 przesiedlenie wszystkich tych, kt\u00f3rzy nie zyskali zaufania w\u0142adzy radzieckiej i nie wykazali si\u0119 we wzmocnieniu granic i systemu ko\u0142choz\u00f3w. Powinien wyja\u015bni\u0107 aktywowi, \u017ce przesiedleni s\u0105 wysy\u0142ani w g\u0142\u0105b kraju, do Kazachstanu, \u017ce otrzymuj\u0105 szereg korzy\u015bci i mo\u017cliwo\u015b\u0107 okazania lojalno\u015bci wobec w\u0142adzy radzieckiej i systemu ko\u0142chozowego w nowym miejscu. Nast\u0119pnie musi okre\u015bli\u0107 przed aktywem cele pomy\u015blnego wykonania tego wydarzenia. Podsumowuj\u0105c, musi okre\u015bli\u0107 plan dzia\u0142ania. Na tym spotkaniu list\u0119 przed\u0142o\u017conych do deportacji w \u017cadnym wypadku nie mo\u017cna by\u0142o og\u0142osi\u0107, pe\u0142nomocnik mia\u0142 ostrzec aktywa, \u017ce jutro b\u0119dzie o tym wiadomo. 29 maja o godzinie 8 rano mia\u0142 odby\u0107 drugie spotkanie aktywu (gdzie powtarzano rozmow\u0119 o celach). Tam mia\u0142a by\u0107 og\u0142oszona lista (z wyj\u0105tkiem mononarodowych polskich wiosek Chocinia Drugiego, Starego Guciska, Ma\u0142ej Radogoszczy i Str\u00f3nicza, listy te og\u0142aszano osobno). Podsumowuj\u0105c, komisarz musia\u0142 zapewni\u0107 podj\u0119cie przez aktyw decyzji zatwierdzaj\u0105cych te dzia\u0142ania rz\u0105du, cele dalszego wzmocnienia granicy, rozwoju ruchu stachanowskiego, wzorowego przygotowania do kampanii \u017cniwnych i chlebowych oraz walki o wysokie plony i dalsze wzmacnianie ko\u0142choz\u00f3w. W konkluzji nakre\u015blono porz\u0105dek pracy aktyw\u00f3w i rozdzielono obowi\u0105zki w\u015br\u00f3d aktywist\u00f3w na wezwanie os\u00f3b podlegaj\u0105cych przesiedleniu (powierzono im dawanie na jednego aktywist\u0119 nie wi\u0119cej ni\u017c 2 rodzin przesiedlonych). O godzinie 10 zacz\u0119to og\u0142asza\u0107 przesiedlonym, organizuj\u0105c i prowadz\u0105c t\u0119 prac\u0119 tak, aby od razu og\u0142oszono nie wi\u0119cej ni\u017c 2-3 rodziny przesiedlonych, kt\u00f3rym kr\u00f3tko, ale wyra\u017anie trzeba by\u0142o powiedzie\u0107 o potrzebie wzmocnienia pasa granicznego i o jednym z dzia\u0142a\u0144 prowadzonych przez w\u0142adze radzieckie \u2013 przesiedleniu w g\u0142\u0105b kraju wszystkich tych, kt\u00f3rzy nie usprawiedliwili si\u0119 wykonaniem tego zadania, a nast\u0119pnie og\u0142osi\u0107 im, \u017ce podlegaj\u0105 wysiedleniu. dsumowuj\u0105c, po raz kolejny konieczne by\u0142o powt\u00f3rzenie przyczyny przesiedlenia, \u017ce przesiedlaj\u0105 si\u0119 do bardziej odleg\u0142ych region\u00f3w \u2013 Kazachstanu, poniewa\u017c nie wykazali si\u0119 wzmocnieniem granicy i systemu ko\u0142choz\u00f3w, na co w\u0142adza radziecka daje im szans\u0119 na dalsz\u0105 zmian\u0119 zachowania, a jednoosobowcom \u2013 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wst\u0105pienia do ko\u0142chozu. Nast\u0119pnie wskazano procedur\u0119 pakowania i wyjazdu (okres 5-6 dni, szczeg\u00f3\u0142owo wyja\u015bniono korzy\u015bci z transportu i co mog\u0105 zabra\u0107 ze sob\u0105 przesiedleni: mieli prawo zabra\u0107 ze sob\u0105 zwierz\u0119ta gospodarskie, kt\u00f3re by\u0142y w ich indywidualnym u\u017cyciu, a tak\u017ce dr\u00f3b, sprz\u0119t, mienie osobiste i \u017cywno\u015b\u0107 \u2013 chleb, ziemniaki, warzywa i tak dalej). Grupom gospodarstw nale\u017c\u0105cych do kolchozu, kolchoz wydziela\u0142 nale\u017cn\u0105 na ich udzia\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 koni oraz do nich wozy i uprz\u0119\u017ce. Ka\u017cdy przesiedlony mia\u0142 prawo odda\u0107 na punkt zbi\u00f3rczy zbo\u017ce i otrzyma\u0107 go w miejscu nowego zamieszkania, a tak\u017ce wolno by\u0142o zabra\u0107 ze sob\u0105 pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 siana. Wraz z wyje\u017cd\u017caj\u0105cymi ko\u0142choznikami Zarz\u0105d kolchozu dokonywa\u0142 pe\u0142nego rozliczenia nale\u017cnych im dni pracy za 1936 rok, a tak\u017ce dokonywa\u0142 rozliczenia za pozostawione zasiane pola wed\u0142ug oceny Komisji kolchozu. Od wszystkich przesiedlonych mia\u0142y zosta\u0107 odzyskane wszystkie nale\u017cne im d\u0142ugi pa\u0144stwowe. Trzeba by\u0142o ostrzec przesiedlonych, aby przygotowali wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 produkt\u00f3w i pieczonego chleba na 7-10 dni (12-14 dni). Trzeba by\u0142o wyja\u015bni\u0107 z g\u00f3ry, \u017ce do dnia wyjazdu musieli dok\u0142adnie przygotowa\u0107 si\u0119 i wypra\u0107 bielizn\u0119, wyja\u015bni\u0107 r\u00f3wnie\u017c kolejno\u015b\u0107 pakowania rzeczy \u2013 oznakowa\u0107 rzeczy szczeg\u00f3\u0142owo oraz \u017ce pomoc w pakowaniu i uk\u0142adaniu b\u0119dzie udzielona przez Zarz\u0105d ko\u0142chozu. Wyja\u015bniono, \u017ce za opuszczon\u0105 chat\u0119 i budynki gospodarcze nie otrzymuj\u0105 zwrotu pieni\u0119dzy, poniewa\u017c w zamian na miejscu nowej osady otrzymaj\u0105 wyposa\u017con\u0105 chat\u0119 i niezb\u0119dne budynki gospodarcze. Przesiedlonemu wyja\u015bniono, \u017ce o dniu wyjazdu zostanie dodatkowo poinformowany, a tak\u017ce, \u017ce jego maj\u0105tek b\u0119dzie starannie strze\u017cony, zar\u00f3wno tutaj na miejscu, jak i w drodze. O wszelkie za\u015bwiadczenia przesiedle\u0144cy musieli zwraca\u0107 si\u0119 do Pe\u0142nomocnika ds. przesiedle\u0144. Pe\u0142nomocnik wraz z ekip\u0105 i aktywem mia\u0142 zorganizowa\u0107 pomoc przesiedlonym w pakowaniu i zbieraniu rzeczy, a tak\u017ce zorganizowa\u0107 sanitarn\u0105 opiek\u0119 zwierz\u0105t. Nast\u0119pnie Pe\u0142nomocnik wraz z przewodnicz\u0105cymi rady wiejskiej i ko\u0142choz\u00f3w mia\u0142 wzmocni\u0107 ochron\u0119 wsi, nie dopuszczaj\u0105c tam os\u00f3b nieupowa\u017cnionych &#8211; mieszka\u0144c\u00f3w innych miejscowo\u015bci, w celu zorganizowania po\u017cegna\u0144; nie dopu\u015bci\u0107 r\u00f3wnie\u017c do nap\u0142ywu ludzi z innych wiosek w celu zakupu produkt\u00f3w i rzeczy. Ponadto trzeba by\u0142o podj\u0105\u0107 wszelkie dzia\u0142ania \u017ceby nie dopu\u015bci\u0107 do wrogich demonstracji, zar\u00f3wno ze strony przesiedlonych, jak i ze strony ich sympatyk\u00f3w. W przypadku pojawienia si\u0119 os\u00f3b sprzeciwiaj\u0105cych si\u0119 temu wydarzeniu i pr\u00f3buj\u0105cych demonstrowa\u0107, nale\u017ca\u0142o natychmiast aresztowa\u0107 je i skierowa\u0107 do Rejonowego oddzia\u0142u NKWD. Trzeba by\u0142o dok\u0142adnie zbada\u0107 nastroje polityczne, zar\u00f3wno pozytywne, jak i negatywne, zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych cz\u0119\u015bci ludno\u015bci, jak i w\u015br\u00f3d przesiedlonych; konkretnie wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 i przeanalizowa\u0107 fakty i pr\u00f3by prowokacji, podejmuj\u0105c natychmiastowe dzia\u0142ania w celu poprawy nastroj\u00f3w politycznych. Ka\u017cda chata przesiedlonego by\u0142a natychmiast rejestrowana, przy niej wystawiana by\u0142a ochrona, aby zapobiec zniszczeniu (wyci\u0105ganie okien, wyrywanie pod\u0142\u00f3g, zdejmowanie drzwi, niszczenie piec\u00f3w i tak dalej)&#8221; [\u0414\u0410\u0425\u043c\u041e, \u0424.\u041f.268, \u041e\u043f.1, \u0421\u043f\u0440.134].<\/p>\n<hr \/>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>&#8220;Operacja polska&#8221; 1937 \u2013<\/strong> <strong>1938<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Wielu Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy z jakiego\u015b powodu nie zostali deportowani do Kazachstanu, zosta\u0142o fizycznie wyeliminowanych w latach 1937 \u2013 1938. Tak wi\u0119c 4 lipca 1937 r. &#8220;wrogowie ludu&#8221; w strefie przygranicznej, kt\u00f3rzy opierali si\u0119 kolektywizacji, komisarz ludowy Spraw Wewn\u0119trznych ZSRR Je\u017cow podzieli\u0142 na dwie kategorie: 1) najbardziej wrogie elementy, kt\u00f3re podlega\u0142y aresztowaniu i rozstrzelaniu w ramach administracyjnego prowadzenia ich spraw przez tak zwane &#8220;trojki&#8221;; 2) mniej aktywne elementy wroga, kt\u00f3re podlega\u0142y eksmisji na obszarach p\u00f3\u0142nocy. Wielu Polak\u00f3w zaliczono do pierwszej kategorii &#8230; w\u0142\u0105czenie ich do spo\u0142ecze\u0144stwa komunistycznego przez w\u0142adze sowieckie by\u0142o postrzegane jako niemo\u017cliwe.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Sfabrykowano tysi\u0105ce fa\u0142szywych spraw: udzia\u0142 w mitycznej &#8220;Polskiej Organizacji Wojskowej&#8221;, zdrad\u0119, antysowieck\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, szpiegostwo &#8230; aresztowanych, kt\u00f3rzy stawiali op\u00f3r i nie chcieli przyzna\u0107 si\u0119 do rzekomych zbrodni, poddawali si\u0119 przes\u0142uchaniom. Cz\u0119sto trwa\u0142y przez ca\u0142\u0105 dob\u0119, stosowano techniki wp\u0142ywu fizycznego i szanta\u017cu. Wyczerpani pobiciem aresztowani przyznawali si\u0119 do &#8220;zbrodni antyradzieckich&#8221;. Szukaj\u0105c &#8220;szpieg\u00f3w i kontrrewolucjonist\u00f3w&#8221;, czeki\u015bci dochodzili do fa\u0142szowania. K\u0142amstwa wk\u0142adano w czyje\u015b usta. \u015awiadkowie w sprawie kryminalnej, nawet nie zdawali sobie sprawy z w\u0142asnych zezna\u0144, chocia\u017c na protoko\u0142ach znajdowa\u0142y si\u0119, jakby ich podpisy.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"416\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/P_5465_0002-1024x416.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-213\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/P_5465_0002-1024x416.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/P_5465_0002-300x122.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/P_5465_0002-768x312.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/P_5465_0002-1536x624.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/P_5465_0002-2048x832.jpg 2048w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/P_5465_0002-604x245.jpg 604w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Zdj\u0119cie Zieli\u0144skiego Franciszka ze sprawy \u015bledczej, 1937<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Sfa\u0142szowane oskar\u017cenia, jak wida\u0107 z tysi\u0119cy archiwalnych spraw karnych represjonowanych, by\u0142y masowo stosowane przez czekist\u00f3w przeciwko przedstawicielom narodowo\u015bci polskiej i, og\u00f3lnie przeciwko jednoosobowcom, kt\u00f3rzy mieszkali w strefie przygranicznej i nie chcieli wst\u0105pi\u0107 do ko\u0142chozu. G\u0142\u00f3wnym zadaniem w\u0142adz, nie licz\u0105c kolektywizacji, by\u0142o zniszczenie polskiej mniejszo\u015bci narodowej w regionie przygranicznym, do czego wykorzystano wszystkie \u015brodki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Polacy ZSRR byli uwa\u017cani za narodowo\u015b\u0107 wrog\u0105, poniewa\u017c uosabiali s\u0105siednie pa\u0144stwo, kt\u00f3re prowadzi antysowieck\u0105 polityk\u0119 \u2013 Polsk\u0119. W kr\u0119gach rz\u0105dowych wywo\u0142a\u0142a niezadowolenie otwarta niech\u0119\u0107 obywateli narodowo\u015bci polskiej do wst\u0105pienia do ko\u0142choz\u00f3w. Ponadto Polacy, w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci, pozostali zwolennikami swojej historycznej ojczyzny i \u017cadne dzia\u0142ania propagandowe nie by\u0142y w stanie zniszczy\u0107 w nich wiary przodk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W sumie w ramach tzw. &#8220;Operacji polskiej&#8221; w latach 1937 \u2013 1938 w ZSRR skazano 139&nbsp;815 os\u00f3b, z czego 111&nbsp;071 os\u00f3b zosta\u0142o rozstrzelanych. Z nich 13&nbsp;078 os\u00f3b zosta\u0142o zniszczonych w okresie od pa\u017adziernika 1937 roku do pa\u017adziernika 1938 roku tylko w Kameniec-Podolskim obwodzie. W rezultacie do wybuchu II wojny \u015bwiatowej z niegdy\u015b du\u017cej kategorii ludno\u015bci pozosta\u0142y samotne rodziny, g\u0142\u00f3wnie kobiety, starzi ludzie, m\u0142odzie\u017c i dzieci.\u2026<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"721\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-1024x721.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-215\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-1024x721.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-300x211.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-768x541.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-1536x1082.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-383x270.jpg 383w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2.jpg 1662w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Za\u015bwiadczenie o rehabilitacji rozstrzelanego w 1937 roku Dionizego&nbsp;Krasowskiego<\/figcaption><\/figure>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Krasowskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">P\u00f3\u017anym wieczorem, 1 grudnia 1937 roku, na dw\u00f3r przyjechali czeki\u015bci, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 m.in. pracownik miejscowego NKWD o nazwisku Klus, a tak\u017ce mieszkaniec wsi P\u0142u\u017cno Krawiec Iwan, kt\u00f3ry wyst\u0119powa\u0142 w roli \u015bwiadka. Przeszukali i odzyskali niekt\u00f3re dokumenty Dionizego Krasowskiego, po czym aresztowali. Jak p\u00f3\u017aniej wspomina\u0142 ze \u0142zami w oczach jego syn Florian: ojciec tego wieczoru po raz pierwszy wspi\u0105\u0142 si\u0119 na piec nowo wybudowanego domu, aby si\u0119 ogrza\u0107, jak zapukali do okna&#8230; tego samego wieczoru \u017cona po raz ostatni w \u017cyciu widzia\u0142a m\u0119\u017ca, a dzieci ojca&#8230; drugie aresztowanie Dioniziego Stepanowicza planowano od lata tego roku.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Zosta\u0142 oskar\u017cony o artyku\u0142 54 (cz\u0119\u015b\u0107 10) kodeksu karnego USSR z 1927 roku, kt\u00f3ry by\u0142 po\u015bwi\u0119cony zbrodniom kontrrewolucyjnym. Cz\u0119\u015b\u0107 10 artyku\u0142u ma w przybli\u017ceniu nast\u0119puj\u0105c\u0105 tre\u015b\u0107: &#8220;za propagand\u0119 lub agitacj\u0119, kt\u00f3ra polega na wezwaniu do zniszczenia, podwa\u017cenia lub os\u0142abienia w\u0142adzy radzieckiej lub do pope\u0142nienia poszczeg\u00f3lnych zbrodni kontrrewolucyjnych, a tak\u017ce za rozpowszechnianie lub wytwarzanie lub przechowywanie literatury o tej samej tre\u015bci&#8221;.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Po aresztowaniu Dionizy zosta\u0142 umieszczony we wi\u0119zieniu NKWD w wiosce P\u0142u\u017cno i natychmiast zacze\u0142y si\u0119 przes\u0142uchania. Dionizy Krasowski, mimo wszystkich antyludzkich metod czekist\u00f3w, nie przyzna\u0142 si\u0119 do winy. Nast\u0119pnie po kilku dniach zosta\u0142 wraz z innymi wi\u0119\u017aniami przetransportowany do wi\u0119zienia w Szepietowsce. Podczas przetrzymywania Dionizego we wi\u0119zieniu Szepet\u00f3wskim, jego \u017cona, Kamila, w jaki\u015b spos\u00f3b dowiedzia\u0142a si\u0119 o miejscu pobytu m\u0119\u017ca. Wraz z innymi \u017conami aresztowanych posz\u0142a pieszo z Borisowa do Szepet\u00f3wki i ponios\u0142a swojemu ma\u0142\u017conkowi paczk\u0119 z jedzeniem. Ale kiedy dotarli do wi\u0119zienia, by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Poinformowano ich, \u017ce ich m\u0119\u017cowie zostali zabrani w nieznanym kierunku. To by\u0142a ostatnia ziemska droga Dionizego Krasowskiego&#8230; wyrok zosta\u0142 wydany na rozprawie 9 grudnia 1937 roku. Pomimo fa\u0142szowania wi\u0119kszo\u015bci dowod\u00f3w, Dionizy zosta\u0142 skazany na najwy\u017csz\u0105 kar\u0119 \u2013 rozstrzelanie. Ca\u0142y posiadany przez niego maj\u0105tek zosta\u0142 skonfiskowany. Tego dnia wydano podobny wyrok dla kolejnych stu dwunastu os\u00f3b.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Wyrok wykonano 13 grudnia. Niedaleko miasta Kamieniec Podolski podst\u0119pnym strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy czeki\u015bci pozbawili \u017cycia cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zawsze \u017cy\u0142 uczciw\u0105 i ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0105 &#8230; cz\u0142owieka kochanego przez \u017con\u0119 i dzieci&#8230; cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ceni\u0142 wolno\u015b\u0107 ponad wszystko w swoim \u017cyciu&#8230; tego pami\u0119tnego dnia rozstrzelano 21 inn\u0105 os\u00f3b\u0119 wraz z Dionizjuszem Krasowskim&#8230; dok\u0142adne miejsce jego poch\u00f3wku nie jest znane. Dionizy Krasowski w chwili \u015bmierci mia\u0142 zaledwie 47 lat. Jego \u017cona, Kamila, zosta\u0142a wdow\u0105, a dzieci sierotami. O losie ojca po jego aresztowaniu 1 grudnia 1937 roku nie wiedzieli nic a\u017c do 1994 roku. By\u0142y tylko domys\u0142y, ale nikt nie wiedzia\u0142 nic konkretnego\u2026<\/p>\n<hr \/>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong> <strong>II wojna \u015bwiatowa<\/strong>&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>W 1941 roku, po wybuchu II wojny \u015bwiatowej&nbsp;wielu m\u0142odych Polak\u00f3w Ukrainy radzieckiej s\u0142u\u017cy\u0142o w oddzia\u0142ach partyzanckich. A mianowicie na p\u00f3\u0142nocy dzisiejszego obwodu Chmelnickiego dzia\u0142a\u0142 zesp\u00f3\u0142 partyzancki pod dow\u00f3dztwem Antoniego Oduhy (1910 \u2013 1967).<\/p>\n\n\n\n<p>Od pocz\u0105tku 1944 r., po wyzwoleniu wi\u0119kszo\u015bci prawobrze\u017cnej Ukrainy od Niemc\u00f3w, niekt\u00f3rzy Polacy wraz z reszt\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli okupacj\u0119, zostali zmobilizowani do Armii Czerwonej.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"541\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1206894_4_414_2917_1990_1000x541_80_0_0_8c6564a6e5f450f202ed827955f9a953.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-205\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1206894_4_414_2917_1990_1000x541_80_0_0_8c6564a6e5f450f202ed827955f9a953.jpg 1000w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1206894_4_414_2917_1990_1000x541_80_0_0_8c6564a6e5f450f202ed827955f9a953-300x162.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1206894_4_414_2917_1990_1000x541_80_0_0_8c6564a6e5f450f202ed827955f9a953-768x415.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/1206894_4_414_2917_1990_1000x541_80_0_0_8c6564a6e5f450f202ed827955f9a953-499x270.jpg 499w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Przysi\u0119ga \u017co\u0142nierzy I Dywizji Piechoty im. Tadeusza Ko\u015bciuszki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W 1943 roku powsta\u0142a <strong>pierwsza polska Dywizja Piechoty im. Tadeusza Ko\u015bciuszki<\/strong>, do kt\u00f3rej przyjmowano etnicznych Polak\u00f3w, obywateli ZSRR, a tak\u017ce obywateli polskich. Formowanie dywizji rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 14 maja 1943 roku w Sieleckich obozach wojskowych pod Riazani\u0105. Jednostki by\u0142y uzbrojone w bro\u0144 sowieck\u0105, ZSRR dostarczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c sprz\u0119t bojowy i by\u0142 odpowiedzialny za zaopatrzenie Polskiej Dywizji. Szkolenie odbywa\u0142o si\u0119 wed\u0142ug statut\u00f3w Armii Czerwonej. Personel by\u0142 umundurowany w polskie mundury wojskowe wzoru 1939 roku, ale z w\u0142asnymi insygniami odr\u00f3\u017cniaj\u0105cymi (jako kokard\u0119 zatwierdzono Orze\u0142 Piastowski).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Zapewnienie personelowi dywizji \u017cywno\u015bci odpowiada\u0142o normom ustalonym dla sowieckiej dywizji strzelniczej. Rodziny \u017co\u0142nierzy otrzymywa\u0142y emerytury i \u015bwiadczenia tak jak rodzinamy \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej, korzysta\u0142y ze wszystkich ulg podatkowych i innych (w tym prawa do otrzymania dodatkowej pomocy materialnej oraz na grunty pod indywidualne i zbiorowe ogrody).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Wielu nastolatk\u00f3w \u2013 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy pozostali sierotami w latach 1937 \u2013 1938, w latach 1943 \u2013 1944, b\u0119d\u0105c ju\u017c pe\u0142noletnimi, zosta\u0142o powo\u0142ano do dywizji im. T. Ko\u015bciuszki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Na dzie\u0144 5 lipca 1943 roku dywizja liczy\u0142a 14 380 os\u00f3b (w tym 13 520 Polak\u00f3w, 439 \u017byd\u00f3w, 209 Ukrai\u0144c\u00f3w, 108 Bia\u0142orusin\u00f3w i 112 Rosjan). 15 lipca 1943 roku (w rocznic\u0119 bitwy pod Grunwaldem) \u017co\u0142nierze dywizji z\u0142o\u017cyli przysi\u0119g\u0119 wojskow\u0105, tego samego dnia Zwi\u0105zek Patriot\u00f3w Polskich wr\u0119czy\u0142 dywizji sztandar bojowy czerwono-bia\u0142ych kolor\u00f3w z has\u0142em &#8220;Za wasz\u0105 i nasz\u0105 wolno\u015b\u0107!\u00bb. Tego samego dnia, w zwi\u0105zku z brakiem kadr prze\u0142o\u017conych i specjalist\u00f3w technicznych (na dzie\u0144 15.06.1943 w by\u0142o tylko 37,6% potrzebnej liczby oficer\u00f3w), dow\u00f3dztwo radzieckie oddelegowa\u0142o do dyspozycji pierwszej polskiej dywizji piechoty 325 oficer\u00f3w radzieckich (z czego 150 oficer\u00f3w przydzielono na zast\u0119pstwo stanowisk dow\u00f3dc\u00f3e \u015bredniego szczebla).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Jednocze\u015bnie rozpocz\u0119to szkolenie polskich kadr dow\u00f3dczych \u2013 920 podchor\u0105\u017cych zosta\u0142o skierowanych do sowieckich wojskowych plac\u00f3wek szkoleniowych. Szkolenie kadr oficerskich odbywa\u0142o si\u0119 w Riaza\u0144skiej szkole piechoty, 3 Leningradzkiej szkole artylerii (m.&nbsp;Kostroma) i Rybi\u0144skiej szkole czo\u0142g\u00f3wej; szkolenie podoficer\u00f3w odbywa\u0142o si\u0119 w szkole pu\u0142kowej 1-go Pu\u0142ku Piechoty i w batalionie szkoleniowym dywizji. W rezultacie, ju\u017c w sierpniu 1943 roku w dywizji by\u0142o 60% etatowej liczby oficer\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W sk\u0142adzie dywizji Polacy prawobrzerzej Ukrainy w latach 1943 \u2013 1944 brali udzia\u0142 w wyzwoleniu od Niemc\u00f3w obszaru Mogilewskiego (Bitwa pod Lenino), a tak\u017ce Kijowa. W marcu 1944 roku polskie jednostki na terytorium ZSRR zosta\u0142y rozmieszczone w <strong>Pierwszej armii polskiej<\/strong>. W sk\u0142adzie tej armii Dywizja uczestniczy\u0142a w wyzwoleniu Polski, szturmie Wa\u0142u Pomorskiego i w walkach na terytorium Niemiec (w tym w szturmie Berlina).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">16-17 stycznia 1945 roku dywizja im. T. Ko\u015bciuszki wraz z innymi cz\u0119\u015bciami 1-go Armii Wojska Polskiego i sowieckich 47 i 61 armii uczestniczy\u0142a w wyzwoleniu Warszawy (przy czym \u017co\u0142nierze dywizji stali si\u0119 pierwszymi \u017co\u0142nierzami, kt\u00f3rzy dotarli do miasta).&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"619\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Polish_Army_Parade_waf-2012-1502-29_1945-1024x619.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-206\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Polish_Army_Parade_waf-2012-1502-29_1945-1024x619.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Polish_Army_Parade_waf-2012-1502-29_1945-300x181.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Polish_Army_Parade_waf-2012-1502-29_1945-768x464.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Polish_Army_Parade_waf-2012-1502-29_1945-1536x928.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Polish_Army_Parade_waf-2012-1502-29_1945-2048x1237.jpg 2048w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Polish_Army_Parade_waf-2012-1502-29_1945-447x270.jpg 447w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Defilada 1 Armii Wojska Polskiego przy ul. Marsza\u0142kowskiej w Warszawie, 19.01.1945<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Po 1945 roku wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w dywizji wr\u00f3ci\u0142a do dom\u00f3w, z powrotem na Ukrain\u0119 i Bia\u0142oru\u015b, ale niekt\u00f3rzy kontynuowali s\u0142u\u017cb\u0119 w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, pozostaj\u0105c tam. W 1955 roku dywizja zosta\u0142a przekszta\u0142cona w 1 Warszawsk\u0105 dywizj\u0119 Zmechanizowan\u0105 Wojska Polskiego.<\/p>\n\n\n<hr \/>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #993300;\">Z historii rodziny Krasowskich<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Mniej wi\u0119cej od ko\u0144ca 1943 roku do 30 kwietnia 1944 roku Damian syn Dionizego Krasowski na stanowisku bojownika-partizana by\u0142 w oddziale partyzant\u00f3w im. L. Berii, kt\u00f3ry wchodzi\u0142 do zespo\u0142u pod dow\u00f3dztwem A. Oduchy. 1 maja 1944 roku zosta\u0142 zmobilizowany do Wojska Polskiego \u2013 I Dywizji Piechoty im. Tadeusza Ko\u015bciuszki \u2013 w sk\u0142adzie I Frontu Bia\u0142oruskiego. We wrze\u015bniu 1944 roku Damian bra\u0142 udzia\u0142 w pierwszej pr\u00f3bie wyzwolenia miasta Warszawy. 18 wrze\u015bnia podczas napi\u0119tych walk zosta\u0142 kontuzjowany na przedmie\u015bciu Warszawy, Pradze. Po zranieniu do ko\u0144ca wrze\u015bnia le\u017ca\u0142 w szpitalu. W tym czasie mia\u0142 stopie\u0144 kaprala.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Po wyzdrowieniu Damian zosta\u0142 wys\u0142any na nauk\u0119: od 1 pa\u017adziernika 1944 roku do stycznia 1945 roku uczy\u0142 si\u0119 w szkole oficerskiej w Lublinie, przechodz\u0105c przyspieszony kurs. Od stycznia 1945 roku Damian Krasowski ponownie w szeregach Armii Polskiej, w sk\u0142adzie 1 brygady 1 Korpusu Pancernego Wojska Polskiego, ju\u017c w stopniu Gwardii porucznika i komandora kulometnik\u00f3w. Wykonuj\u0105c dekret Prezydum Rady Najwy\u017cszej ZSRR &#8220;O nagradzaniu orderami i medaliami oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego &#8220;z 27 lutego 1945 roku, Damian zosta\u0142 nagrodzony &#8220;Orderem S\u0142awy&#8221; trzeciego stopnia. Od 16 kwietnia do 8 maja 1945 roku Damian Krasowski walczy\u0142 w sk\u0142adzie pierwszego Frontu Ukrai\u0144skiego (Nysa-Drezden). W tym samym roku 1945 zosta\u0142 nagrodzony dwoma krzy\u017cami Grunwaldu trzeciej klasy, a tak\u017ce Medalami &#8220;Za Warszaw\u0119 1939-1945&#8221;, &#8220;Za wyzwolenie Pragi&#8221;, &#8220;Za zwyci\u0119stwo nad Niemcami&#8221;.<\/p>\n<p class=\"p1\" style=\"text-align: right;\">Akta osobiste Krasowskiego Damiana syna Dionizrgo przechowywane s\u0105 w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 informacji biograficznych o nim zosta\u0142a zaczerpni\u0119ta w\u0142a\u015bnie stamt\u0105d (szczeg\u00f3lnie cennym dokumentem jest autobiografia). Ponadto dokumenty dotycz\u0105ce s\u0142u\u017cby wojskowej Damiana Krasowskiego s\u0105 przechowywane w \u0426\u0410\u041c\u041e \u0420\u0424.<\/p>\n<hr \/>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Druga po\u0142owa XX wieku<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">W 1947 roku w Kazachstanie na kr\u00f3tki czas zniesiono re\u017cim specjalnej komendatury i kilka tysi\u0119cy polskich rodzin zdo\u0142a\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do swojej historycznej ojczyzny. Ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w w Kazachstanie powr\u00f3ci\u0142a na Ukrain\u0119 po 1954 roku, kiedy re\u017cim specjalnej komendatury zosta\u0142 ca\u0142kowicie zniesiony. Ale wiele rodzin pozosta\u0142o w Kazachstanie, gdzie ich potomkowie mieszkaj\u0105 do dzi\u015b; nie by\u0142o ju\u017c do czego wraca\u0107: ich domy i gospodarstwa zosta\u0142y skonfiskowane w 1936 roku. Z zasady wracali ci, kt\u00f3rzy mieli krewnych na Ukrainie lub Bia\u0142orusi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"562\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/16-\u041b\u0438\u043d\u0438\u044f-\u0410\u043d\u043d\u044b-\u041d\u0438\u043a\u043e\u043b\u0430\u0435\u0432\u043d\u044b-\u041f\u0435\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u043e\u0439-1024x562.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-210\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/16-\u041b\u0438\u043d\u0438\u044f-\u0410\u043d\u043d\u044b-\u041d\u0438\u043a\u043e\u043b\u0430\u0435\u0432\u043d\u044b-\u041f\u0435\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u043e\u0439-1024x562.jpg 1024w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/16-\u041b\u0438\u043d\u0438\u044f-\u0410\u043d\u043d\u044b-\u041d\u0438\u043a\u043e\u043b\u0430\u0435\u0432\u043d\u044b-\u041f\u0435\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u043e\u0439-300x165.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/16-\u041b\u0438\u043d\u0438\u044f-\u0410\u043d\u043d\u044b-\u041d\u0438\u043a\u043e\u043b\u0430\u0435\u0432\u043d\u044b-\u041f\u0435\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u043e\u0439-768x422.jpg 768w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/16-\u041b\u0438\u043d\u0438\u044f-\u0410\u043d\u043d\u044b-\u041d\u0438\u043a\u043e\u043b\u0430\u0435\u0432\u043d\u044b-\u041f\u0435\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u043e\u0439-1536x844.jpg 1536w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/16-\u041b\u0438\u043d\u0438\u044f-\u0410\u043d\u043d\u044b-\u041d\u0438\u043a\u043e\u043b\u0430\u0435\u0432\u043d\u044b-\u041f\u0435\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u043e\u0439-2048x1125.jpg 2048w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/16-\u041b\u0438\u043d\u0438\u044f-\u0410\u043d\u043d\u044b-\u041d\u0438\u043a\u043e\u043b\u0430\u0435\u0432\u043d\u044b-\u041f\u0435\u043a\u0430\u0440\u0441\u043a\u043e\u0439-492x270.jpg 492w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Rodziny Piekarskich i Dobrza\u0144skich, Kazachstan, 2 po\u0142owa XX wieku<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Ci Polacy, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili na Ukrain\u0119, mieszkaj\u0105c w\u015br\u00f3d etnicznie bliskich Ukrai\u0144c\u00f3w, podlegali nowej fali asymilacji. W drugiej po\u0142owie XX wieku pojawi\u0142a si\u0119 du\u017ca liczba mieszanych ma\u0142\u017ce\u0144stw polsko-ukrai\u0144skich (wcze\u015bniej by\u0142y one pojedyncze), w wyniku kt\u00f3rych dzieci utraci\u0142y narodow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 przodk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Polacy Kazachstanu, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 tam pozosta\u0107, mieszkaj\u0105c w\u015br\u00f3d etnicznie odleg\u0142ych Kazach\u00f3w, zdo\u0142ali lepiej zachowa\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 ni\u017c Polacy na Ukrainie; ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane by\u0142y tu pojedyncze, zachowano wiar\u0119 rzymsko-katolick\u0105. J\u0119zykiem komunikacji kazachsta\u0144skich Polak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 rosyjski.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Nowoczesno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Od pocz\u0105tku XXI wieku coraz wi\u0119cej etnicznych Polak\u00f3w z Ukrainy i Kazachstanu wyje\u017cd\u017ca na pobyt do historycznej ojczyzny \u2013 Polski. W tym celu polski rz\u0105d uruchomi\u0142 programy pa\u0144stwowe, takie jak wydawanie &#8220;Karty Polaka&#8221; i repatriacja.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"620\" height=\"264\" src=\"https:\/\/sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/8-620x264-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-208\" srcset=\"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/8-620x264-1.jpg 620w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/8-620x264-1-300x128.jpg 300w, https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/8-620x264-1-604x257.jpg 604w\" sizes=\"auto, (max-width: 620px) 100vw, 620px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Potomkowie Polak\u00f3w prawobrze\u017cnej Ukrainy, Dom Polski w Kij\u00f3wie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Obecnie na prawobrze\u017cnej Ukrainie etnicznych Polak\u00f3w pozosta\u0142o bardzo niewielu. Wed\u0142ug spisu ludno\u015bci z 2001 roku na ca\u0142ej Ukrainie mieszka\u0142o 144&nbsp;100 Polak\u00f3w. Obecnie, naszym zdaniem, liczba ta nie przekracza 50&nbsp;000 os\u00f3b. S\u0105 to ludzie z zasady starszego pokolenia. M\u0142odsze pokolenia, jak wspomniano powy\u017cej, zosta\u0142y cz\u0119\u015bciowo zasymilowane, cz\u0119\u015bciowo opu\u015bci\u0142y Ukrain\u0119 i wyjecha\u0142y do Polski.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">Pozostali na Ukrainie Polacy staraj\u0105 si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 w terytorialne wsp\u00f3lnoty kulturowe w celu zachowania pami\u0119ci historycznej i nauki utraconego j\u0119zyka polskiego. Podobne spo\u0142eczno\u015bci dzia\u0142aj\u0105 w Kijowie, \u017bytomierzu, Chmielnickim i innych miastach.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">\u0179R\u00d3D\u0141A<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0411\u043e\u0432\u0443\u0430 \u0414. \u0420\u043e\u0441\u0456\u0439\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0432\u043b\u0430\u0434\u0430 \u0456 \u043f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0448\u043b\u044f\u0445\u0442\u0430 \u0432 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456 1793 \u2013 1830 \u0440\u0440., \u2013 \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432: \u041a\u0430\u043b\u044c\u0432\u0430\u0440\u0456\u044f, 2007<\/li>\n\n\n\n<li>\u0411\u043e\u0432\u0443\u0430 \u0414. \u0428\u043b\u044f\u0445\u0442\u0438\u0447, \u043a\u0440\u0456\u043f\u0430\u043a \u0456 \u0440\u0435\u0432\u0456\u0437\u043e\u0440. \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0448\u043b\u044f\u0445\u0442\u0430 \u043c\u0456\u0436 \u0446\u0430\u0440\u0438\u0437\u043c\u043e\u043c \u0442\u0430 \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u043c\u0438 \u043c\u0430\u0441\u0430\u043c\u0438 (1831 \u2013 1863), \u2013 \u041a.: \u0406\u043d\u0442\u0435\u043b, 1996<\/li>\n\n\n\n<li>\u0411\u043e\u0432\u0443\u0430 \u0414. \u0411\u0438\u0442\u0432\u0430 \u0437\u0430 \u0437\u0435\u043c\u043b\u044e \u0432 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456 1863 \u2013 1914. \u041f\u043e\u043b\u044f\u043a\u0438 \u0432 \u0441\u043e\u0446\u0456\u043e-\u0435\u0442\u043d\u0456\u0447\u043d\u0438\u0445 \u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0456\u043a\u0442\u0430\u0445, \u2013 \u041a.: \u041a\u0440\u0438\u0442\u0438\u043a\u0430, 1998<\/li>\n\n\n\n<li>\u0411\u0443\u043d\u0434\u0430\u043a \u041e. \u0410\u0433\u0440\u0430\u0440\u043d\u0438\u0439 \u0440\u043e\u0437\u0432\u0438\u0442\u043e\u043a \u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0456\u0457 \u0432 1795-1861 \u0440\u0440., \u2013 \u0414\u0438\u0441. \u043a\u0430\u043d\u0434.. \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440. \u043d\u0430\u0443\u043a. \u2013 07.00.01. \u2013 \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432, 1999<\/li>\n\n\n\n<li>\u0411\u0443\u0440\u0430\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439&nbsp;\u041e.&nbsp;\u041f\u043e\u043b\u044f\u043a\u0438&nbsp;\u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0456 \u0443 \u0434\u0440\u0443\u0433\u0456\u0439 \u043f\u043e\u043b\u043e\u0432\u0438\u043d\u0456 XIX \u2013 \u043d\u0430 \u043f\u043e\u0447\u0430\u0442\u043a\u0443 XX \u0441\u0442., \u2013 \u0416\u0438\u0442\u043e\u043c\u0438\u0440: \u0412\u0438\u0434\u0430\u0432\u043d\u0438\u0446\u0432\u043e \u0416\u0414\u0423, 2004<\/li>\n\n\n\n<li>\u0413\u0443\u043c\u0435\u043d\u044e\u043a \u0410. \u041c\u0456\u0441\u0442\u0430 \u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0431\u0435\u0440\u0435\u0436\u043d\u043e\u0457 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 \u0432 \u0434\u0440\u0443\u0433\u0456\u0439 \u043f\u043e\u043b\u043e\u0432\u0438\u043d\u0456 XIX \u0441\u0442., \u2013 \u041a., 1993<\/li>\n\n\n\n<li>\u0417\u0430\u0431\u0435\u043b\u0438\u043d \u0410. \u0412\u043e\u0435\u043d\u043d\u043e-\u0441\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u043e\u0437\u0440\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0438\u0438, \u2013 \u041a\u0438\u0435\u0432: \u0422\u0438\u043f\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u044f \u0428\u0442\u0430\u0431\u0430 \u041a\u0438\u0435\u0432\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0412\u043e\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u043e\u043a\u0440\u0443\u0433\u0430, 1887<\/li>\n\n\n\n<li>\u041b\u0438\u0441\u0435\u043d\u043a\u043e \u0421., \u0427\u0435\u0440\u043d\u0435\u0446\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0404. \u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0431\u0435\u0440\u0435\u0436\u043d\u0430 \u0448\u043b\u044f\u0445\u0442\u0430. \u041a\u0456\u043d\u0435\u0446\u044c XVIII \u2013 \u043f\u0435\u0440\u0448\u0430 \u043f\u043e\u043b\u043e\u0432\u0438\u043d\u0430 XIX \u0441\u0442., \u2013 \u0411\u0456\u043b\u0430 \u0426\u0435\u0440\u043a\u0432\u0430: \u042f\u043d\u0456\u043d\u0430, 2007<\/li>\n\n\n\n<li>\u041c\u0430\u043a\u0441\u0438\u043c\u043e\u0432 \u041e. \u0423\u0447\u0430\u0441\u0442\u044c \u0416\u0438\u0442\u043e\u043c\u0438\u0440\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u043e\u043a\u0440\u0443\u0436\u043d\u043e\u0433\u043e \u0441\u0443\u0434\u0443 \u0443 \u0432\u0438\u0440\u0456\u0448\u0435\u043d\u043d\u0456 \u0441\u043f\u0440\u0430\u0432 \u0447\u0438\u043d\u0448\u043e\u0432\u0438\u043a\u0456\u0432 \u0432 \u0443\u043c\u043e\u0432\u0430\u0445 \u0441\u0443\u0434\u043e\u0432\u043e\u0457 \u0440\u0435\u0444\u043e\u0440\u043c\u0438 1864 \u0440\u043e\u043a\u0443\/\/ \u041b\u0456\u0442\u0435\u0440\u0430\u0442\u0443\u0440\u0430 \u0456 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u0430 \u041f\u043e\u043b\u0456\u0441\u0441\u044f, \u2013 \u0416\u0438\u0442\u043e\u043c\u0438\u0440, 2004<\/li>\n\n\n\n<li>\u041c\u0438\u0445\u0430\u0439\u043b\u044e\u043a \u041e., \u041a\u0456\u0447\u0438\u0439 \u0406. \u0406\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u044f \u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0456. \u0417 \u043d\u0430\u0439\u0434\u0430\u0432\u043d\u0456\u0448\u0438\u0445 \u0447\u0430\u0441\u0456\u0432 \u0434\u043e \u043d\u0430\u0448\u0438\u0445 \u0434\u043d\u0456\u0432, \u2013 \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432: \u0412\u0438\u0449\u0430 \u0448\u043a\u043e\u043b\u0430, 1988<\/li>\n\n\n\n<li>\u041d\u0435\u0447\u0430\u0435\u0432 \u0412. \u0427\u0438\u043d\u0448\u0435\u0432\u043e\u0435 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\/ \u041d\u0435\u0447\u0430\u0435\u0432 \u0412. \/\/ \u042d\u043d\u0446\u0438\u043a\u043b\u043e\u043f\u0435\u0434\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430\u0440\u044c, \u2013 \u0421\u041f\u0431.: \u0422\u0438\u043f\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u044f \u0418.\u0410. \u042d\u0444\u0440\u043e\u043d\u0430, 1903<\/li>\n\n\n\n<li>\u041e\u043a\u0441\u0435\u043d\u044e\u043a \u0420. \u041d\u0430\u0440\u0438\u0441\u0438 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u0457 \u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0456. \u0421\u043e\u0446\u0456\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u0435\u043a\u043e\u043d\u043e\u043c\u0456\u0447\u043d\u0438\u0439 \u0440\u043e\u0437\u0432\u0438\u0442\u043e\u043a, \u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0456\u0439\u043d\u0438\u0439 \u0442\u0430 \u043d\u0430\u0446\u0456\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u0432\u0438\u0437\u0432\u043e\u043b\u044c\u043d\u0438\u0439 \u0440\u0443\u0445 \u0442\u0440\u0443\u0434\u044f\u0449\u0438\u0445 (1861-1939), \u2013 \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432, 1970<\/li>\n\n\n\n<li>\u041f\u043e\u0439\u0434\u0430 \u0414. \u041a\u0440\u0435\u0441\u0442\u044c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u0435 \u0434\u0432\u0438\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043d\u0430 \u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0431\u0435\u0440\u0435\u0436\u043d\u043e\u0439 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u0435 \u0432 \u043f\u043e\u0440\u0435\u0444\u043e\u0440\u043c\u0435\u043d\u043d\u044b\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434 1866-1900 \u0433\u0433., \u2013 \u0414\u043d\u0435\u043f\u0440\u043e\u043f\u0435\u0442\u0440\u043e\u0432\u0441\u043a, 1960<\/li>\n\n\n\n<li>\u0420\u0443\u0434\u0447\u0435\u043d\u043a\u043e \u0418. \u0417\u0430\u043f\u0438\u0441\u043a\u0430 \u043e \u0437\u0435\u043c\u043b\u0435\u0432\u043b\u0430\u0434\u0435\u043d\u0438\u0438 \u0432 \u042e\u0433\u043e-\u0417\u0430\u043f\u0430\u0434\u043d\u043e\u043c \u043a\u0440\u0430\u0435, \u2013 \u041a., 1882<\/li>\n\n\n\n<li>\u0421\u0435\u043b\u0438\u0446\u043a\u0438\u0439 \u0410. \u041f\u043e\u043b\u044c\u0441\u043a\u0430\u044f \u0448\u043b\u044f\u0445\u0442\u0430 \u0432 \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0432\u043e\u0439 \u0441\u0438\u0441\u0442\u0435\u043c\u0435 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438 \/\/ \u041f\u043e\u043b\u044f\u043a\u0438 \u0432 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438: XVII-XX \u0432\u0432.: \u041c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044b \u041c\u0435\u0436\u0434\u0443\u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u043e\u0439 \u043a\u043e\u043d\u0444\u0435\u0440\u0435\u043d\u0446\u0438\u0438 \u2014 \u041a\u0440\u0430\u0441\u043d\u043e\u0434\u0430\u0440: \u00ab\u041a\u0443\u0431\u0430\u043d\u044c\u00bb, 2003<\/li>\n\n\n\n<li>\u0422\u0435\u043c\u0456\u0440\u043e\u0432\u0430 \u041d. \u041f\u043e\u043c\u0456\u0449\u0438\u043a\u0438 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0438 1861 \u2013 1917, \u2013 \u041a\u0438\u0457\u0432: \u041a\u0440\u0438\u0442\u0438\u043a\u0430, 2003<\/li>\n\n\n\n<li>\u0427\u0435\u0440\u043d\u0435\u0446\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0404. \u041f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0431\u0435\u0440\u0435\u0436\u043d\u0430 \u0448\u043b\u044f\u0445\u0442\u0430 \u0437\u0430 \u0440\u043e\u0441\u0456\u0439\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u043f\u0430\u043d\u0443\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f (\u043a\u0456\u043d\u0435\u0446\u044c XVIII \u2013 \u043f\u043e\u0447\u0430\u0442\u043e\u043a \u0425\u0425 \u0441\u0442.). \u0414\u0436\u0435\u0440\u0435\u043b\u0430, \u0441\u0442\u0440\u0443\u043a\u0442\u0443\u0440\u0430 \u0441\u0442\u0430\u043d\u0443, \u0440\u043e\u0434\u0438, \u2013 \u0411\u0456\u043b\u0430 \u0426\u0435\u0440\u043a\u0432\u0430, 2007<\/li>\n\n\n\n<li>\u0428\u0435\u0432\u0447\u0443\u043a \u0410. \u0417\u0435\u043c\u0435\u043b\u044c\u043d\u0438\u0439 \u0443\u0441\u0442\u0440\u0456\u0439 \u0447\u0438\u043d\u0448\u043e\u0432\u0438\u043a\u0456\u0432 \u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0456\u0457 \u0437\u0430 \u0437\u0430\u043a\u043e\u043d\u043e\u043c 1886 \u0440. : \u043f\u043e\u043b\u0456\u0442\u0438\u043a\u0430 \u0446\u0430\u0440\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u0432\u043b\u0430\u0434\u0438 \u0441\u0442\u043e\u0441\u043e\u0432\u043d\u043e \u043d\u0430\u0446\u0456\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0457 \u043c\u0435\u043d\u0448\u0438\u043d\u0438\/\/&nbsp;\u0412\u043e\u043b\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0456 \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u043d\u0456 \u0437\u0430\u043f\u0438\u0441\u043a\u0438 : \u0437\u0431\u0456\u0440\u043d\u0438\u043a \u043d\u0430\u0443\u043a. \u043f\u0440\u0430\u0446\u044c \/ \u0440\u0435\u0434. \u041b. \u0414\u0443\u0431\u0440\u043e\u0432\u0456\u043d\u0430, \u2013 \u0416\u0438\u0442\u043e\u043c\u0438\u0440,&nbsp;\u0422. 1<\/li>\n\n\n\n<li>Rychlikowa I. Deklasacja drobnej szlachty polskiej w Cesarstwe Rosyjskim, \u2013 PH, 1998.<\/li>\n\n\n\n<li>W\u0142. Smole\u0144ski. Mazowiecka szlachta w podda\u0144stwie proboszcz\u00f3w p\u0142ockich i Drobna szlachta w Krolestwie Polskiem\/\/ Pisma historyczne, \u2013 \u041a\u0440\u0430\u043a\u043e\u0432, 1901<\/li>\n\n\n\n<li>\u041a\u0430\u043c\u0456\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0410. \u0406\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u044f \u0420\u0435\u0447\u0456 \u041f\u043e\u0441\u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u043e\u0457 \u044f\u043a \u0456\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u044f \u0431\u0430\u0433\u0430\u0442\u044c\u043e\u0445 \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u0456\u0432, 1505-1795. \u0413\u0440\u043e\u043c\u0430\u0434\u044f\u043d\u0438, \u0457\u0445\u043d\u044f \u0434\u0435\u0440\u0436\u0430\u0432\u0430, \u0441\u0443\u0441\u043f\u0456\u043b\u0441\u044c\u0432\u043e, \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u0430, \u2013 \u041a\u0438\u0457\u0432: \u041d\u0430\u0448 \u0447\u0430\u0441, 2011<\/li>\n\n\n\n<li>\u0417\u0430\u0448\u043a\u0456\u043b\u044c\u043d\u044f\u043a \u0412., \u041a\u0440\u0438\u043a\u0443\u043d. \u0410. \u0406\u0441\u0442\u043e\u0440\u0456\u044f \u041f\u043e\u043b\u044c\u0449\u0456, \u2013 \u041b\u044c\u0432\u0456\u0432: \u041a\u0430\u043b\u044c\u0432\u0430\u0440\u0456\u044f, 2003<\/li>\n\n\n\n<li>\u0428\u0430\u043d\u0434\u0440\u0430 \u0412. \u041a\u0438\u0457\u0432\u0441\u044c\u043a\u0435 \u0433\u0435\u043d\u0435\u0440\u0430\u043b-\u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0430\u0442\u043e\u0440\u0441\u0442\u0432\u043e, \u2013 \u041a\u0438\u0457\u0432, 2001<\/li>\n\n\n\n<li>\u042f\u043a\u043e\u0432\u0435\u043d\u043a\u043e \u041d. \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u0430 \u0448\u043b\u044f\u0445\u0442\u0430 \u0437 \u043a\u0456\u043d\u0446\u044f XIV \u0434\u043e \u0441\u0435\u0440\u0435\u0434\u0438\u043d\u0438 XIX \u0441\u0442\u043e\u043b\u0456\u0442\u0442\u044f, \u2013 \u041a\u0438\u0457\u0432: \u041e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0438, 1993<\/li>\n\n\n\n<li>\u041d\u0435\u0437\u0430\u0431\u0438\u0442\u043e\u0432\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0412. \u0417\u0430\u043c\u0435\u0447\u0430\u043d\u0438\u044f \u043f\u043e \u0432\u043e\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 \u043e \u0447\u0438\u043d\u0448\u0435\u0432\u043e\u043c \u0432\u043b\u0430\u0434\u0435\u043d\u0438\u0438 \u0432 \u0417\u0430\u043f\u0430\u0434\u043d\u044b\u0445 \u0433\u044b\u0431\u0435\u0440\u043d\u0438\u044f\u0445, \u2013 \u041a\u0438\u0435\u0432, 1883<\/li>\n\n\n\n<li>Zajaczkowski A. Szlachta polska: Kultura I struktura, \u2013 Warszawa: Semper, 1993<\/li>\n\n\n\n<li>Chamerska H. Drobna szlachta w Krolewstwie Polskim, \u2013 Warszawa: Panstwowe wydawnictwo naukowe, 1974<\/li>\n\n\n\n<li>Chwalba A. Historia Polski 1795 \u2013 1918, \u2013 Krakow: Wydawnictwo Literackie, 2000<\/li>\n\n\n\n<li>\u0418\u043c\u0435\u0440\u0435\u0442\u0438\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u041d. \u0414\u0432\u043e\u0440\u044f\u043d\u0441\u0442\u0432\u043e \u0412\u043e\u043b\u044b\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0433\u0443\u0431\u0435\u0440\u043d\u0438\u0438\/\/ \u0416\u0443\u0440\u043d\u0430\u043b \u041c\u0438\u043d\u0438\u0441\u0442\u0435\u0440\u0441\u0442\u0432\u0430 \u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u043e\u0433\u043e \u041f\u0440\u043e\u0441\u0432\u0435\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f, \u2013 \u0428\u0435\u0441\u0442\u043e\u0435 \u0434\u0435\u0441\u044f\u0442\u0438\u043b\u0435\u0442\u0438\u0435, \u2013 \u0427\u0430\u0441\u0442\u044c CCLXXXVIII, \u2013 \u0421\u0430\u043d\u043a\u0442-\u041f\u0435\u0440\u0435\u0440\u0431\u0443\u0440\u0433, 1893, \u2013 \u0410\u0432\u0433\u0443\u0441\u0442<\/li>\n\n\n\n<li>\u041d\u0435\u0443\u043f\u043e\u043a\u043e\u0435\u0432 \u0412. \u041f\u0440\u0435\u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0431\u0435\u0441\u043f\u043e\u043c\u0435\u0441\u0442\u043d\u043e\u0439 \u0448\u043b\u044f\u0445\u0442\u044b, \u2013 \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430, 1999<\/li>\n\n\n\n<li>Talko-Hryncewicz J. Z prze\u017cytych dni 1850-1908, \u2013 Warszawa, 1930<\/li>\n\n\n\n<li>Walewski W. Wspomnienia z Podola II Pami\u0119tnik Kijowski, \u2013 London, 1966<\/li>\n\n\n\n<li>\u0421\u043f\u043e\u0433\u0430\u0434\u0438 \u0411\u0440\u043e\u043d\u0456\u0441\u043b\u0430\u0432\u0438 \u041a\u0440\u0430\u0441\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457, \u0422\u043e\u043c 1, \u2013 \u041d\u043e\u0432\u043e\u0441\u0438\u0431\u0456\u0440\u0441\u044c\u043a, 2017<\/li>\n\n\n\n<li>\u0421\u043f\u043e\u0433\u0430\u0434\u0438 \u0411\u0440\u043e\u043d\u0456\u0441\u043b\u0430\u0432\u0438 \u041a\u0440\u0430\u0441\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457, \u0422\u043e\u043c 2, \u2013 \u041d\u043e\u0432\u043e\u0441\u0438\u0431\u0456\u0440\u0441\u044c\u043a, 2019<\/li>\n\n\n\n<li>\u0421\u043f\u043e\u0433\u0430\u0434\u0438 \u0411\u0440\u043e\u043d\u0456\u0441\u043b\u0430\u0432\u0438 \u041a\u0440\u0430\u0441\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457, \u0422\u043e\u043c 3\/\/ z archiwum rodzinnego Krasowskich<\/li>\n\n\n\n<li>S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego&nbsp;i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich. T. 1, \u2013 Warszawa : nak\u0142. Filipa Sulimierskiego i W\u0142adys\u0142awa Walewskiego,&nbsp;1880-1914<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>Aleksander O. Krasowski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W artykule przedstawiono genez\u0119 i g\u0142\u00f3wne etapy historii politycznej i spo\u0142eczno-gospodarczej Polak\u00f3w na Ukrainie. Informacje uzupe\u0142niaj\u0105 przyk\u0142ady z historii kilku rodzin.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1224,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"lang":[49],"class_list":["post-1883","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polska-szlachta","lang-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1883","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1883"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1883\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1898,"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1883\/revisions\/1898"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1883"},{"taxonomy":"lang","embeddable":true,"href":"https:\/\/pl.sarmatarecro.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/lang?post=1883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}